Ο πόλεμος στο Ιράν χάρισε στον Πούτιν μια διπλωματική νίκη μετά από καιρό

Η απάντηση ήταν ότι ο Πούτιν συμμετείχε σε σύνοδο κορυφής μεταξύ της Ρωσίας και των έντεκα χωρών-μελών της Ένωσης Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN) στο Καζάν. Για πολλούς, το καλοκαίρι εκείνο έμεινε αξέχαστο λόγω της αντίθεσης ανάμεσα στα δραματικά γεγονότα στη Μόσχα και στις ευχαριστίες που απηύθυνε ο Πούτιν στον πρωθυπουργό του Λάος, Σονεξάι Σιφαντόν, για το δώρο δύο ελεφάντων. "Μπορείτε να είστε βέβαιος ότι θα διατηρηθούν στις καλύτερες δυνατές συνθήκες και θα προσφέρουν μεγάλη χαρά σε όλους τους φίλους των ζώων", είπε ο Πούτιν στον Σιφαντόν.

Ωστόσο, η σύνοδος αποτέλεσε επίσης μία από τις μεγαλύτερες διπλωματικές επιτυχίες του Κρεμλίνου μετά τη γενικευμένη εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Παρά τις δυτικές κυρώσεις, την έλλειψη προόδου στο πεδίο της μάχης, τα αυξανόμενα οικονομικά προβλήματα και τις ολοένα συχνότερες ουκρανικές επιθέσεις με drones, ο Πούτιν κατάφερε να συγκεντρώσει τους ηγέτες μιας από τις πιο δυναμικές περιοχές του κόσμου, που εκπροσωπεί περισσότερους από 700 εκατομμύρια ανθρώπους και περίπου το 9% της παγκόσμιας αύξησης του ΑΕΠ.

Η εξήγηση είναι απλή: ο πόλεμος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατά του Ιράν δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, αναγκάζοντάς τες να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές υδρογονανθράκων και λιπασμάτων. Μία από τις λύσεις τους ήταν η στροφή προς τη Μόσχα. Παράλληλα, ο εντεινόμενος ανταγωνισμός μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας ωθεί την περιοχή να εμβαθύνει τις σχέσεις της με άλλες σημαντικές δυνάμεις, καθιστώντας τη Ρωσία έναν επιθυμητό εταίρο, παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε έναν μεγάλο πόλεμο και τελεί υπό δυτικές κυρώσεις.

Οι χώρες της ASEAN αποτελούν σημαντική αγορά για τις ρωσικές εξαγωγές: όχι μόνο πετρελαίου, φυσικού αερίου και λιπασμάτων, αλλά και οπλικών συστημάτων και εξοπλισμού πυρηνικής ενέργειας. Και η Μόσχα γνωρίζει ότι πρέπει να αναπτύξει ταχύτατα εμπορικούς, τεχνολογικούς και χρηματοοικονομικούς δεσμούς με τον Παγκόσμιο Νότο, εάν θέλει να διατηρήσει την αντιπαράθεσή της με τη Δύση. Ένα από τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας τα τελευταία χρόνια ήταν η ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση από την Κίνα, σε τέτοιο βαθμό ώστε το Κρεμλίνο έχει αρχίσει να ανησυχεί. Στην αναζήτηση νέων συμμάχων, δεν προκαλεί έκπληξη ότι η Ρωσία στρέφεται προς τη Νοτιοανατολική Ασία, όπου οι οικονομίες αναπτύσσονται και οι ανάγκες για πρώτες ύλες είναι τεράστιες.

Η συμμετοχή στο Καζάν ήταν εντυπωσιακή: εννέα από τους έντεκα αρχηγούς κρατών της ASEAN έδωσαν το "παρών", μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών της Ινδονησίας και έναν ειδικό εκπρόσωπο της Μιανμάρ. Πάνω απ' όλα, οι ηγέτες αυτοί αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν το μακρύ ταξίδι στη Ρωσία εξαιτίας των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν, οι οποίες προκάλεσαν αύξηση των τιμών της ενέργειας και των λιπασμάτων. Με εξαίρεση το Μπρουνέι, όλα τα μέλη της ASEAN εισάγουν ενέργεια και τα περισσότερα δεν διαθέτουν αποθέματα για ενενήντα ημέρες, όπως συμβαίνει στις χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).

Ακόμη και αν το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες καταλήξουν σε κατάπαυση του πυρός, ο κίνδυνος επανέναρξης των εχθροπραξιών είναι πιθανό να παραμείνει υψηλός. Αυτό καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για την ASEAN να συνάψει συμφωνίες με εναλλακτικούς προμηθευτές, μεταξύ των οποίων και η Ρωσία. Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη το γεγονός ότι ένα από τα έγγραφα που υπογράφηκαν στο πλαίσιο της συνόδου ήταν μια κοινή δήλωση για τη συνεργασία στον τομέα της ενέργειας.

Για το Κρεμλίνο, η σύνοδος αποτέλεσε μια διπλωματική θριαμβευτική επιτυχία, συγκρίσιμη με τη σύνοδο κορυφής των BRICS στο Καζάν το 2024, η οποία είχε αποδείξει με επιτυχία στον κόσμο ότι οι κορυφαίες χώρες του Παγκόσμιου Νότου δεν ενοχλούνταν από τη διπλωματική απομόνωση της Ρωσίας.

Εάν η σύνοδος των BRICS πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο οικονομικής ανάπτυξης και αισιοδοξίας του Κρεμλίνου για τη στρατιωτική κατάσταση στην Ουκρανία, οι αντιπρόσωποι της ASEAN συγκεντρώθηκαν τη στιγμή που το κόστος του πολέμου γινόταν ολοένα και πιο εμφανές στη Ρωσία. Παρ' όλα αυτά, η Μόσχα κατάφερε να αξιοποιήσει τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή για να μετατρέψει τον ρόλο της ως προμηθευτή ενέργειας σε μια συμβολική νίκη.

Ήταν επίσης σημαντικό για το Κρεμλίνο ότι κανένα από τα έγγραφα που υπογράφηκαν στη σύνοδο δεν έκανε αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία. Ούτε οι συμμετέχοντες έθεσαν το θέμα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, τουλάχιστον στα τμήματα που ήταν ανοιχτά στο κοινό. Αν και η Σιγκαπούρη επέβαλε κυρώσεις στη Ρωσία μετά τη γενικευμένη εισβολή της στην Ουκρανία, ο πρωθυπουργός της χώρας, Λόρενς Γουόνγκ, δήλωσε στον Πούτιν ότι η χώρα του εκτιμά "τη σχέση μας με τη Ρωσία, τη ρωσική κυβέρνηση και τον ρωσικό λαό". Όπως ήταν αναμενόμενο, τα ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης αξιοποίησαν στο έπακρο τις δηλώσεις του Γουόνγκ.

Από όσα γνωρίζουμε, τα πρακτικά αποτελέσματα της συνόδου ήταν περιορισμένα, καθώς δεν ανακοινώθηκαν νέες εμπορικές συμφωνίες. Ωστόσο, αν εξετάσει κανείς ποιοι συμμετείχαν στις συναντήσεις του Πούτιν, γίνεται φανερό ότι τέτοιες συμφωνίες συζητήθηκαν κεκλεισμένων των θυρών. Ένας από τους συμμετέχοντες στις συναντήσεις του Πούτιν με τους πρωθυπουργούς του Βιετνάμ και της Μαλαισίας, για παράδειγμα, ήταν ο Ντμίτρι Σουγκάγεφ, επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Στρατιωτικο-Τεχνικής Συνεργασίας της Ρωσίας, ο οποίος είναι υπεύθυνος για τις εξαγωγές οπλικών συστημάτων. Τόσο το Ανόι όσο και η Κουάλα Λουμπούρ αποτελούν εδώ και πολλά χρόνια σημαντικούς πελάτες της κρατικής ρωσικής εταιρείας εξαγωγών οπλικών συστημάτων Rosoboronexport, και η Μόσχα επιδιώκει σαφώς να ενισχύσει περαιτέρω αυτές τις σχέσεις.

Βεβαίως, η δυνατότητα της Ρωσίας να εξάγει όπλα είναι σήμερα περιορισμένη λόγω των μεγάλων αναγκών των ενόπλων δυνάμεών της στην Ουκρανία. Ωστόσο, η Ρωσία υπολογίζει ξεκάθαρα ότι θα μετατρέψει τον εκτεταμένο αμυντικό της τομέα σε πηγή πολύτιμου συναλλάγματος μόλις ολοκληρωθούν οι εχθροπραξίες. Νέα οπλικά συστήματα που δοκιμάστηκαν στην Ουκρανία, καθώς και εκσυγχρονισμένος σοβιετικός εξοπλισμός, είναι πιθανό να προωθηθούν στην αγορά ως συστήματα που απέδειξαν την αποτελεσματικότητά τους απέναντι σε μια χώρα εξοπλισμένη από το ΝΑΤΟ.

Παρά όλα αυτά, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η ASEAN δεν πρόκειται να αποτελέσει αντίβαρο στην εξάρτηση της Ρωσίας από την Κίνα. Το 2025, το εμπόριο της Ρωσίας με τις χώρες της ASEAN ανερχόταν σε περίπου 22 δισ. δολάρια, έναντι 228 δισ. δολαρίων με την Κίνα.

Η δυνατότητα της Μόσχας να αυξήσει τις εξαγωγές της προς τη Νοτιοανατολική Ασία περιορίζεται από την ανεπαρκώς ανεπτυγμένη υποδομή μεταφορών στην Άπω Ανατολή και την Αρκτική. Οι χώρες της ASEAN δεν σπεύδουν να επενδύσουν στη Ρωσία, όπου το κύμα αναδιανομής περιουσιακών στοιχείων που προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία εξακολουθεί να εντείνεται. Οι δυτικές κυρώσεις είναι απίθανο να αρθούν σύντομα, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες στις πληρωμές, τις οποίες η Μόσχα έχει καταφέρει να επιλύσει μόνο με το Βιετνάμ.

Οι στενότεροι δεσμοί που επιδιώκει να αναπτύξει η Ρωσία με τις χώρες της ASEAN από την έναρξη των συγκρούσεων στην Ουκρανία το 2014 θα ήταν πολύ ευκολότερο να επιτευχθούν χωρίς πόλεμο, χωρίς δυτικές κυρώσεις και χωρίς την επιτακτική ανάγκη ανάπτυξης αυτών των σχέσεων ως υποκατάστατου των σχέσεων με τη Δύση.

Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.

Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου