Ο Τραμπ, ο Νίξον και η «θεωρία του τρελού»: Πώς οι πρόεδροι των ΗΠΑ την χρησιμοποίησαν από το Βιετνάμ ως το Ιράν

  Ναυτεμπορική  Πέμπτη, 9 Απριλίου 2026

Το «μάθημα» που πήρε ο πρόεδρος Τραμπ από έναν προκάτοχό του.  

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν έκρυψε ποτέ την εκτίμησή του για έναν από τους προκατόχους του, τον Ρίτσαρντ Νίξον, τον πρόεδρο που συνδέθηκε με το σκάνδαλο Watergate και αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την προεδρία. Αλλά η προσέγγισή του πήρε νέα διάσταση όταν απείλησε να καταστρέψει τον πολιτισμό του Ιράν, για να υποχωρήσει τελικά μόλις η Τεχεράνη συμφώνησε – έναντι ανταλλάγματος – να ανοίξει ξανά τα ζωτικής σημασίας Στενά του Ορμούζ. Η έμπνευση προέρχεται από τη λεγόμενη «θεωρία του τρελού» του Νίξον, σύμφωνα με την οποία η πρόκληση αμφιβολιών για την ψυχική ισορροπία ενός αντιπάλου μπορεί να τον εξαναγκάσει σε παραχωρήσεις που διαφορετικά θα ήταν απίθανες.  Ο Νίξον είχε εξηγήσει την ιδέα στον μελλοντικό προσωπάρχη, Μπομπ Χάλντεμαν, το 1968, κατά τη διάρκεια μιας βόλτας στην παραλία: ήθελε οι Βορειοβιετναμέζοι να πιστέψουν ότι ήταν ικανός για τα πάντα για να τερματίσει τον πόλεμο – ακόμη και χρήση πυρηνικών όπλων.

Από το Βιετνάμ στο Ιράν: Μαθήματα στρατηγικής έντασης

Η θεωρία αυτή εφαρμόστηκε από τον Νίξον σε διάφορες περιστάσεις, από τη Σοβιετική Ένωση μέχρι το Βιετνάμ. Στο Βιετνάμ, η «τρέλα» του Νίξον οδήγησε σε σφοδρές βομβιστικές επιθέσεις στο Ανόι τα Χριστούγεννα του 1972, με στόχο την υπογραφή συνθήκης ειρήνης — που, όπως υποστηρίζουν κριτικοί, δεν ήταν πολύ διαφορετική από τις προϋπάρχουσες προτάσεις. Το παράδειγμα του Νίξον δείχνει ότι η στρατηγική της έντασης μπορεί να παράγει αποτελέσματα, αν και συχνά με υψηλό κόστος και αμφισβητούμενα ηθικά όρια. Στην περίπτωση του Τραμπ, η απειλή καταστροφής της Τεχεράνης ήταν το μέσο για να εξαναγκάσει το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Το «κόλπο» της Τεχεράνης που ανάγκασε τον Τραμπ σε υποχώρηση

Η Τεχεράνη, εκμεταλλευόμενη την κρίση, ζήτησε 2 εκατομμύρια δολάρια για κάθε πλοίο που διασχίζει τα Στενά — ένα ποσό που σημαίνει κέρδος όπως ποτέ πριν. Για τον Τραμπ, η υποχώρηση ήταν αναγκαία για να αποφύγει την αποτυχία, ενώ οι απειλές αποδείχθηκαν ένα μέσο να διατηρήσει το κύρος του και να αποφύγει στρατιωτική εισβολή στο έδαφος του Ιράν. Ο Αλί Βαέζ, διευθυντής προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group, υπογράμμισε ότι η επιχείρηση κατάληψης του ουρανίου θα ήταν εξαιρετικά περίπλοκη και δαπανηρή — όχι μια γρήγορη στρατιωτική παρέμβαση. Σε αυτό το πλαίσιο, η βίαιη ρητορική εμφανίζεται ως εργαλείο για την εξασφάλιση διπλωματικού «αποσυμπιεστή».

Το ρίσκο του… «τρελού»

Η προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου αντλεί σαφώς έμπνευση από τον προκάτοχό του, με τον οποίο διατηρούσε αλληλογραφία από τη δεκαετία του 1980. Ο Νίξον, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 1994, είχε γράψει στον Τραμπ το 1990 για να τον στηρίξει μέσω των μέσων ενημέρωσης. Ο Ρότζερ Στόουν, συνεργάτης του Τραμπ και παλιός βοηθός του Νίξον, έχει μάλιστα τατουάζ με τον πρώην πρόεδρο. Όμως, η επαναλαμβανόμενη χρήση αυτής της στρατηγικής θέτει ερωτήματα για την αξιοπιστία και τη διάρκεια του πολιτικού κεφαλαίου του Τραμπ. Το παράδειγμα του Νίξον δείχνει ότι η εμμονή με τον ρόλο του «τρελού» μπορεί να αφήσει σοβαρές πληγές στην εικόνα ενός ηγέτη, ακόμη και αν αποφέρει βραχυπρόθεσμα διπλωματικά κέρδη.

Με πληροφορίες από Guardian