Ανιχνεύσεις, August 24, 2026, της Παναγιώτας Παπαρούνα, Διεθνολόγου*
«Έτος ανάπτυξης των Mahalla και στήριξη της κοινότητας» ανακηρύχθηκε το 2026 στο Ουζμπεκιστάν.
Από την ίδρυσή της, η πρώην σοβιετική δημοκρατία προσπαθεί να οικοδομήσει το πολυεθνικό της κράτος με το ισλαμικό υπόβαθρο ως Δημοκρατία του Ουζμπεκιστάν, με πληθυσμό σήμερα γύρω στα 38 εκατομμύρια. Με διάγγελμά του ο Πρόεδρος του Ουζμπεκιστάν κ. Sharkat Mirziyoyev δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον πανάρχαιο θεσμό των μαχαλάδων που θεωρεί «παράθυρο δικαιοσύνης» και έναν χώρο, όπου οι άνθρωποι μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους και να καταθέσουν τις προτάσεις και τα προβλήματά τους, κάτι που αναμφισβήτητα, όπως εκτιμάται, θα ενισχύσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη του λαού στο κράτος. Περιέγραψε τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές και τις προτεραιότητες για την περαιτέρω ανάπτυξη της χώρας αναδεικνύοντας τη μετάβαση σε ένα νέο στάδιο θεσμικής ενίσχυσης της κοινοτικής διακυβέρνησης και της κοινωνικής πολιτικής, υπογραμμίζοντας την αυξανόμενη σημασία της μαχάλας.
Mahalla στα Ουζμπέκικα σημαίνει μια δεμένη κοινότητα, όπου οι άνθρωποι νοιάζονται ο ένας για τον άλλον και ζουν αρμονικά μεταξύ τους, χωρίς διακρίσεις. Απώτερος στόχος να καλλιεργήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών με το κράτος, προσβλέποντας σε μία αμφίδρομη επίδραση από κάτω προς τα πάνω και το αντίστροφο. Αν και είναι γνωστές οι επικρίσεις που δέχονται οι ισλαμικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας για απολυταρχικά, στα όρια του ολοκληρωτισμού, καθεστώτα και μελανό σημείο τα ανθρώπινα δικαιώματα με πολύ βολικό τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τα συστήματα παρακολούθησης (της προόδου). Εντούτοις, το κυρίαρχο επιχείρημά τους είναι τα ποσοστά των πολιτών που βγήκαν από τα όρια της φτώχειας που κατά γενική ομολογία είναι θεαματικά.[1]Σύμφωνα με τα κυβερνητικά στοιχεία, αλλά και διεθνών οργανισμών, 8 εκατομμύρια άνθρωποι βγήκαν από το όριο της φτώχειας τα τελευταία εννέα χρόνια μειώνοντας το εθνικό ποσοστό φτώχειας από 35% σε 6,8%.
Ωστόσο, καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της χώρας διαδραματίζουν οι πολυμερείς συνεργασίες και η συμμετοχή σε τεράστια προγράμματα ανάπτυξη με τους δαιδαλώδεις εμπορικούς διαδρόμους, όπως ο κινεζικός Νέος Δρόμος του Μεταξιού (One Belt One Road Initiative- OBOR), τους ισχυρούς δεσμούς με τη Ρωσία, αλλά και τη συμμετοχή σε περιφερειακούς οργανισμούς, όπως ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (Shanghai Cooperation Organization-SCO) αλλά και άλλους περιφερειακούς, οικονομικούς και θρησκευτικούς οργανισμούς ενοποίησης της Ευρασίας, διατηρώντας όμως γέφυρες τόσο με την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και με τις ΗΠΑ.
Πηγή:https://www.carecprogram.org/uploads/001_101_213_Railway-Road-Connections-Map.pdf
Τι είναι όμως η Μahalla;
Η Mahalla σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία αποτελεί μία ισχυρή έδρα πολιτισμού, ένα αποτελεσματικό αυτοδιοικούμενο σώμα πολιτών, η οντότητα που βρίσκεται πιο κοντά στον λαό και ένας μοναδικός θεσμός της κοινωνίας των πολιτών (πριν κακοποιηθεί στις μέρες μας). Η σημασία του ήταν ανέκαθεν ανεκτίμητη για την διαφύλαξη των εθνικών και πανανθρώπινων αξιών κάθε λαού, του πολιτισμού και του τρόπου ζωής, ως κόρη οφθαλμού του, που περνά με σεβασμό από γενιά σε γενιά τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας, όπως η mahalla του Καναδά, από όπου είναι και το σχήμα στην επικεφαλίδα.
Χαρακτηριστική είναι η σύγχρονη δομή της Μahalla, όπως αποτυπώνεται στο σχήμα που ακολουθεί:
Τα κέντρα mahalla
Με εκτεταμένο δίκτυο υποδιαιρέσεων που λειτουργεί σε κάθε περιοχή και πόλη του Ουζμπεκιστάν προωθούνται διάφορες εργασίες που στοχεύουν στην ενσωμάτωση των μαχαλάδων στη σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία. Βοηθώντας στη βελτίωση του οργανωμένου πλαισίου τους. Επεκτείνοντας μάλιστα τις λειτουργίες τους και διασφαλίζοντας τη στενή συνεργασία τους με τις κεντρικές και αυτοδιοικητικές αρχές. Πάνω από 10 χιλιάδες συνελεύσεις πολιτών λειτουργούν στη χώρα εκτελώντας με απόλυτη επιτυχία πάνω από 30 κοινωνικά και οικονομικά σημαντικά καθήκοντα, που στο παρελθόν ήταν στις αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Η αυτοδιοίκηση των πολιτών είναι η ανεξάρτητη δραστηριότητα των πολιτών για την επίλυση ζητημάτων τοπικής σημασίας με βάση τα συμφέροντά τους, τα ιστορικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, καθώς και τις εθνικές και πνευματικές αξίες, τα τοπικά έθιμα και παραδόσεις που εγγυάται το Σύνταγμα και οι νόμοι της Δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν. Οι πολίτες ασκούν το συνταγματικό τους δικαίωμα στην τοπική αυτοδιοίκηση της περιοχής τους, με τις συγκεντρώσεις των πολιτών (συνεδριάσεις αντιπροσώπων).
Στο πλαίσιο αυτό, η mahalla θεωρείται ως μια καθολική πλατφόρμα για την εφαρμογή των κυβερνητικών προγραμμάτων, τον συντονισμό των δραστηριοτήτων των δημόσιων αρχών και τη διαμόρφωση βιώσιμων κοινοτήτων. Η ενίσχυση του ρόλου του mahalla καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της στοχευμένης παροχής κοινωνικής βοήθειας, τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της τοπικής διακυβέρνησης και τη δημιουργία συνθηκών για την ενεργότερη συμμετοχή του κοινού στις διαδικασίες κοινωνικής ανάπτυξης.
Οι αυτοδιοικούμενοι φορείς των πολιτών έχουν επιτροπές που καλύπτουν τους κύριους τομείς εργασίας των συνελεύσεων για : συμφιλίωση, εκπαίδευση και πνευματικότητα, κοινωνική υποστήριξη, εργασία με γυναίκες, παιδιά, νεολαία και αθλητισμό, ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και των οικογενειακών επιχειρήσεων, του περιβάλλοντος, της διατήρησης της φύσης, του τοπίου και του οικολογικού προσανατολισμού και της δημόσιας εποπτείας και προστασίας των καταναλωτών. Ανάλογα με τον επείγοντα χαρακτήρα των ζητημάτων, μια συνέλευση μπορεί επίσης να δημιουργήσει άλλες επιτροπές που αφορούν τους κύριους τομείς δραστηριότητάς της.
Προκειμένου να αναβαθμιστούν οι εγκαταστάσεις των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών, έχουν κατασκευαστεί έργα υποδομής μέσω των τοπικών προγραμμάτων για την περίοδο 2017-2021 και μέτρα για την κατασκευή mahalla μοντέλων «κεντρικού μαχαλά» σε περιφέρειες και πόλεις. Ένα σύγχρονο συγκρότημα «κεντρικού μαχαλά» διαθέτει επιπλωμένα δωμάτια με υπολογιστές και σχετικό υλικό γραφικής ύλης για τον πρόεδρο της mahalla, γραμματέα, συμβούλους, και υπεύθυνο πρόληψης του εγκλήματος. Τα «κέντρα Μαχαλά» περιλαμβάνουν επίσης σύγχρονες εγκαταστάσεις με αίθουσες τσαγιού, αρτοποιεία, ινστιτούτα αισθητικής, καταστήματα, αθλητικά γήπεδα και παιδικές χαρές.
Στο πλαίσιο αυτό η kengash [επιτροπή] των συνελεύσεων των πολιτών είναι ένας μηχανισμός που περιλαμβάνει τον πρόεδρο, συμβούλους του για διάφορους τομείς όπως για τους ηλικιωμένους, βετεράνους, θέματα νεολαίας. Με συμβούλους επίσης, τον εκτελεστικό γραμματέα, τον σύμβουλο της συνέλευσης των πολιτών σε θέματα θρησκευτικής εκπαίδευσης και πνευματικής και ηθικής ανατροφής, τον επικεφαλής της δημόσιας οργάνωσης «Mahalla Posobni», τους τοπικούς επιθεωρητές πρόληψης του εγκλήματος, καθώς και τους αρχηγούς εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Καθοριστική για την αποτελεσματικότητα των mahalla είναι η συμβολή που διαδραματίζουν οι τοπικοί assistant hokims συνδέουν τους κατοίκους με προγράμματα κατάρτισης, οικονομική στήριξη και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Ειδικότερα, για παράδειγμα, στην περιοχή Pastdargom (district) της Σαμαρκάνδης ο βοηθός του Προέδρου (assistant hokim) Jahongir Normo‘minov αναφέρει ότι οι τοπικές αρχές εστιάζουν σε κλάδους που συνδέονται με την περιφερειακή ζήτηση και το εξαγωγικό δυναμικό. Επισημαίνει για παράδειγμα ότι «η βασική μας εξειδίκευση είναι η παραγωγή κερασιών με προσανατολισμό στις εξαγωγές». «Αναπτύξαμε επίσης τη μεταλλουργία ως μια ακόμη πηγή απασχόλησης». Σύμφωνα με τον ίδιο, ο αριθμός των μικρών επιχειρήσεων στο mahalla αυξήθηκε από 18 σε 61 μέσα σε έναν χρόνο. Οι αρχές σημειώνουν ότι έχουν αναπτυχθεί επίσης οι οδικές υπηρεσίες και οι δραστηριότητες οικογενειακής γεωργίας και κτηνοτροφίας. «Πριν ξεκινήσουμε οποιοδήποτε έργο, πρώτα μελετάμε την αγορά» λέει ο Normo‘minov. «Μόνο μετά στηρίζουμε τους κατοίκους».
Το Ουζμπεκιστάν επεκτείνει επίσης τα ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης μέσω της πλατφόρμας «Online Mahalla», η οποία καταγράφει σε πραγματικό χρόνο το εισόδημα των νοικοκυριών, τα τοπικά προγράμματα στήριξης και τα μικρο-έργα. Αξιωματούχοι διατείνονται ότι η πλατφόρμα έχει σχεδιαστεί για να βελτιώσει τον συντονισμό μεταξύ των τοπικών αρχών και των συστημάτων κοινωνικής στήριξης Πρόκειται για το πρόγραμμα Online Mahalla 2.0, την ειδική ψηφιακή εφαρμογή και ηλεκτρονική πλατφόρμα, η οποία σχεδιάστηκε για να οργανώνει, να παρακολουθεί και να διευκολύνει το έργο των βοηθών των τοπικών κυβερνητών (που ονομάζονται hokim) και των τοπικών αρχών στις κοινότητες (mahalla). Ειδικότερα στοχεύουν στην:
Οργάνωση εργασίας: Βοηθά τους τοπικούς αξιωματούχους να διαχειρίζονται τα καθήκοντά τους ανά γειτονιά.
Κοινωνικοοικονομική καταγραφή: Χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της απασχόλησης, των πηγών εισοδήματος και των συνθηκών διαβίωσης των κατοίκων ανά σπίτι.
Ψηφιακή διακυβέρνηση: Αποτελεί μέρος της προσπάθειας της χώρας να εκσυγχρονίσει και να ψηφιοποιήσει τις τοπικές υπηρεσίες και τη συνεργασία με τους πολίτες.
Επιπλέον, έχει τεθεί σε εφαρμογή η αρχή ότι ολόκληρη η mahalla είναι υπεύθυνη για κάθε παιδί. Ότι καλύτερο έχει να επιδείξει το κράτος και η κοινωνία κινητοποιείται, για να εκπαιδεύσουν τους νέους σε πνεύμα εθνικών και οικουμενικών αξιών. Σε αυτό το έργο, τα κυβερνητικά όργανα βασίζονται στους μαχαλάδες,στους οποίους εντάσσονται βετεράνοι και μητέρες με τεράστια εμπειρία ζωής, γνώση και πνευματική ικανότητα. Πολυάριθμες αθλητικές εκδηλώσεις που διοργανώνονται από τους μαχαλάδες βοηθούν αγόρια και κορίτσια να αναπτυχθούν σωματικά και πνευματικά.
Το σήμα mahallaiftihori ιδρύθηκε τον Ιούλιο του 2017 και απονέμεται σε δραστήριους ενεργούς πολίτες και εκπροσώπους των πολιτικών ιδρυμάτων που έχουν συμβάλει σημαντικά στην εκτέλεση των καθηκόντων που ανατίθενται στους αυτοδιοικούμενους φορείς. Σήμερα, ο Uzbek mahalla αποτελεί πηγή μάθησης. Οι βιβλιοθήκες οργανώνονται σε κτίρια των συλλόγων πολιτών, για παράδειγμα, με τις εβδομάδες του mahalla bibliophile να πραγματοποιούνται περιοδικά επί τόπου. Τα κέντρα Mahalla έχουν βιβλιοθήκες που είναι καλά εφοδιασμένες με βιβλία, συμπεριλαμβανομένων ηλεκτρονικών βιβλίων, καθώς και υπολογιστές με πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Αυτό είναι σημαντικό για την οργάνωση ουσιαστικών δραστηριοτήτων αναψυχής και την ενίσχυση μιας κουλτούρας ανάγνωσης μεταξύ των νέων.
Τα κοινοτικά συμβούλια ασχολούνται με τις σχέσεις μεταξύ οικογενειών, μαχαλάδων, σχολείων αλλά και πανεπιστημίων, όπου οι γονείς αναλαμβάνουν την ευθύνη τους για την προστασία του παιδιού τους, βοηθούν τους εκπαιδευτικούς στην εκπαίδευση των παιδιών, αυξάνουν το ρόλο των γονέων στη διαδικασία ανάπτυξης των παιδιών και φέρνουν σε επαφή τα σχολεία και τις οικογένειες στην πρόληψη των μαθητών από την ανάπτυξη επιβλαβών συνηθειών. Οι γονείς, οι επαγγελματίες υγείας και οι εκπαιδευτικοί συζητούν συστηματικά και αναπτύσσουν συλλογικές λύσεις σε προβλήματα που απασχολούν τους νέους και τις οικογένειές τους.
Στο σύγχρονο Ουζμπεκιστάν η mahalla, λειτουργεί σαν μια γνήσια σχολή δημοκρατίας και ζει ως μία οικογένεια. Οι ηγέτες και οι ακτιβιστές εθελοντές της Mahalla ενημερώνονται για τα προβλήματα κάθε οικογένειας καλλιεργώντας κλίμα συνοχής και αρμονίας. Υπάρχει αθρόα συμμετοχή στις συνελεύσεις πολιτών, όπου μοιράζονται απόψεις, καταθέτουν προτάσεις, συζητούν και βρίσκουν λύσεις στις ανησυχίες τους και τις προκλήσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν.
Τα τελευταία χρόνια, ο ρόλος της μαχάλας έχει μεταμορφωθεί αποκτώντας έναν κατεξοχήν διακριτό θεσμικό χαρακτήρα. Λειτουργεί ως ένα αποτελεσματικό κοινωνικό σύστημα συνδυάζοντας κοινωνικο/δημοκρατικές, πολιτιστικές και πνευματικές δράσεις, με τοπικές και περιφερειακές-διοικητικές λειτουργίες. Ενσωματώνει οργανικά τις παραδοσιακές αξίες του κοινωνικού γίγνεσθαι, με σύγχρονα μέσα δημόσιας διακυβέρνησης, επιτρέποντάς της να χρησιμεύει, ως σταθερός και αποτελεσματικός μεσάζων μεταξύ κράτους και πολιτών. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται το ομώνυμο δημοφιλές εκπαιδευτικό τηλεοπτικό κανάλι, αλλά και εφημερίδα μαζικής κυκλοφορίας. Το ίδρυμα δημόσιας φιλανθρωπικής οργάνωσης Mahalla, ιδρύθηκε το 1992, με σκοπό να καθοριστεί το οργανωτικό και νομικό πλαίσιο για τους μαχαλάδες και να ενισχυθεί η νομική κουλτούρα και οι δεξιότητες των εργαζομένων εντός των αυτοδιοικούμενων φορέων των πολιτών.
Βασικές Αρχές και στόχοι
Επισήμως, οι βασικές αρχές που καθοδηγούν τις δραστηριότητες της μαχάλας στο Ουζμπεκιστάν περιλαμβάνουν : τη νομιμότητα, την πρωτοκαθεδρία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών αλλά και νόμιμων συμφερόντων, τη δημοκρατική διακυβέρνηση, τη διαφάνεια, την κοινωνική δικαιοσύνη, την αυτονομία στην αντιμετώπιση ζητημάτων τοπικής σημασίας, την αμοιβαία βοήθεια της κοινότητας, την κοινωνική εταιρική σχέση και τον σεβασμό των τοπικών παραδόσεων. Οι πολίτες, ανεξάρτητα από το φύλο, τη φυλή, την εθνικότητα, τη γλώσσα, τη θρησκεία, την κοινωνική καταγωγή, τις πεποιθήσεις ή την προσωπική και κοινωνική θέση, απολαμβάνουν ίσα δικαιώματα συμμετοχής στην αυτοδιοίκησή τους και συμβάλλουν καθοριστικά στην φιλελευθεροποίηση των θεσμών σε κρατικό και τοπικό επίπεδο.
Παράλληλα, ο ρόλος και η σημασία της μαχάλα ήταν ιστορικά ιδιαίτερης σημασίας στην προσεκτική διατήρηση και διαγενεακή μετάδοση των εθνικών και οικουμενικών αξιών, των πολιτιστικών παραδόσεων, των καθιερωμένων τρόπων ζωής, των προτύπων σκέψης και των πνευματικών προσανατολισμών της πολυεθνικής κοινωνίας του Ουζμπεκιστάν. Εντός των μαχαλάδων έχουν διαμορφωθεί οι κανόνες του αμοιβαίου σεβασμού, της αλληλεγγύης και της κοινωνικής ευθύνης, οι κανόνες που συνεχίζουν να χρησιμεύουν ως ουσιαστικό ηθικό και δεοντολογικό θεμέλιο για την κοινωνική ανάπτυξη σήμερα.
Νομικό πλαίσιο
Πανάρχαιος εθιμικός δεσμός της κοινωνίας των πολιτών του Ουζμπεκιστάν, η μαχάλα, κατοχυρώνεται συνταγματικά, από την ίδρυση της χώρας. Από τη δεκαετία του 2010 εφαρμόζονται νόμοι μεταξύ άλλων για τα αυτοδιοικούμενα όργανα και την εκλογή του προέδρου (aqsaqal), μιας συνέλευσης πολιτών και των συμβούλων του, καθώς και πάνω από 20 διατάξεις που αφορούν άμεσα το έργο των μαχαλάδων και των δημοσίων οργάνων τους. Επίσης, κατοχυρώνονται στο άρθρο 105 του Συντάγματος οι λαϊκές συνελεύσεις, οι οποίες αποτελούν τοπικές μονάδες αυτοδιοίκησης, με καθοριστικό ρόλο σε συγκεκριμένους τομείς της δημόσιας ζωής σε περισσότερους από 100 νόμους και κανονισμούς για την εφαρμογή στην πράξη της εθνικής αντίληψης «από ένα ισχυρό κράτος σε μία ισχυρή κοινωνία των πολιτών».
Τομή όμως αποτελεί το Προεδρικό διάταγμα της 3ης Φεβρουαρίου 2017,το οποίο σηματοδότησε την έναρξη μίας νέας φάσης στην ανάπτυξη αυτού του συστήματος, όπου εκσυγχρονίζεται και το ίδρυμα. Σύμφωνα με τον Πρόεδρο Shavkat Mirziyoyev «το κράτος αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην αποτελεσματική αξιοποίηση των ευκαιριών που παρέχουν οι μαχαλάδες, στην ενίσχυση της νομικής κουλτούρας στην κοινωνία και στην ενίσχυση του σεβασμού του νόμου μεταξύ των πολιτών. Ο μαχαλάς πρόκειται να γίνει ένα ακόμη πιο αποτελεσματικό όργανο που προσφέρει πραγματική βοήθεια στον λαό, ένα «παράθυρο δικαιοσύνης» και ένας χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους και να καταθέτουν τις προτάσεις και τα προβλήματα τους, κάτι που αναμφίβολα θα ενισχύσει περισσότερο την εμπιστοσύνη του λαού στο κράτος.
Η mahalla εκσυγχρονίζεται για να καλύψει τις σύγχρονες ανάγκες τόσο του κράτους όσο και της κοινωνίας, αλλά πρωτίστως τις απαιτήσεις της παγκοσμιοποίησης. Με το προεδρικό διάταγμα με στρατηγική δράσης 2017-2021 το εθνικό συντονιστικό συμβούλιο των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών απέκτησε νομική προσωπικότητα. Συγχρόνως οι υποδιαιρέσεις του σχηματίζονται από συμβούλια τόσο στην αυτόνομη Δημοκρατία του Karakalpakstan όσο και στην πόλη της Τασκένδης καθώς και από επαρχιακά, περιφερειακά και δημοτικά συμβούλια. Για να υλοποιηθούν τα κύρια καθήκοντα και οι νέοι κανόνες του διατάγματος άρχισε να εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένων μέτρων που περιλαμβάνουν συγκεκριμένες δραστηριότητες για περαιτέρω βελτίωση του έργου των συμβουλίων καθώς και την παροχή υποστήριξης στα αυτοδιοικούμενα όργανα των πολιτών. Περιλαμβάνονται επίσης πέντε τομείς προτεραιότητας για την βελτίωση του θεσμού mahalla. Ειδικότερα:
-
Ενίσχυση της θέσης και του ρόλου των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών στην κοινωνία και μετατροπή τους σε τοπικές οντότητες που παρέχουν πραγματική βοήθεια στους ανθρώπους.
-
Βελτίωση της συνάφειας και της εξουσίας των μαχαλάδων στη δημιουργία ατμόσφαιρας αμοιβαίου σεβασμού, καλοσύνης και φιλανθρωπίας, στην προώθηση της κοινωνικής συνοχής και στη διατήρηση και ανάπτυξη εθνικών και οικουμενικών ανθρώπινων αξιών.
-
Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αυτοδιοικούμενων φορέων των πολιτών και των κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων για την ανατροφή των νέων που είναι σωματικά και ψυχικά υγιείς.
-
Επέκταση της άμεσης συμμετοχής των μαχαλάδων στην διασφάλιση της δημόσιας τάξης και ασφάλειας, την έγκαιρη καταγγελία αδικημάτων και τον αυξημένο σεβασμό του νόμου μεταξύ των πολιτών.
-
Εισαγωγή αποτελεσματικών μηχανισμών για την προστασία των δικαιωμάτων και των νόμιμων συμφερόντων, τον συντονισμό του έργου των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών και τη διασφάλιση της κοινής πρακτικής επιβολής του νόμου στο πλαίσιο του συστήματος mahalla
Επιτεύγματα
Η mahalla εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς για την εφαρμογή της κρατικής κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο. Σήμερα, περισσότεροι από εκατό τύποι κοινωνικών υπηρεσιών παραδίδονται μέσω δομών mahalla, συμπεριλαμβανομένων των επιδοτήσεων, των πληρωμών αποζημίωσης, των μέτρων κοινωνικής βοήθειας, καθώς και των προγραμμάτων προτιμησιακού δανεισμού και στήριξης της απασχόλησης. Η στρατηγική σημασία του mahalla καθορίζεται από την ικανότητά του να ασκεί συστηματική επιρροή στη διαμόρφωση και την ποιότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου. Βασιζόμενος στην κοινωνική εξουσία των πρεσβυτέρων της κοινότητας, την επαγγελματική ικανότητα των εκπαιδευτικών, τη διαχειριστική ευθύνη των ηγετών της mahalla και την επιχειρηματική πρωτοβουλία των κατοίκων, δημιουργούνται προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση κοινωνικά σημαντικών προκλήσεων με ολοκληρωμένο τρόπο. Αυτές περιλαμβάνουν τη μείωση της φτώχειας, την πρόληψη διεφθαρμένων πρακτικών, τον μετριασμό των οικογενειακών συγκρούσεων και των διαζυγίων, αλλά και τη μείωση της εγκληματικότητας.
Για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση κοινωνικών ζητημάτων που αφορούν περισσότερο τον πληθυσμό, έχει δημιουργηθεί μια πρακτική, όπου οι πρόεδροι mahalla οργανώνουν δημόσιες συζητήσεις και ακούνε αναφορές σε συνεδριάσεις του συμβουλίου mahalla από τους επικεφαλής των αρμόδιων κυβερνητικών φορέων και οργανισμών. Επιπλέον, μηχανισμοί όπως “mahalla-based oversight” και “the request of the mahalla chairperson” εικάζεται ότι συμβάλλουν σε μεγαλύτερη λογοδοσία και ανταπόκριση σε τοπικό επίπεδο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην επίδραση της μαχάλα στη διαμόρφωση των πολιτών, με την ενεργό συμμετοχή των εκπροσώπων της τοπικής κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων των ηλικιωμένων, των εκπαιδευτικών, των επιχειρηματιών και των ηγετών της Mahalla. Επιτρέπει πιο αποτελεσματικές λύσεις σε θέματα που σχετίζονται με την κοινωνική πρόληψη, την υποστήριξη της οικογένειας, την απασχόληση και την κοινωνική σταθερότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η mahalla λειτουργεί όχι μόνο ως διοικητική δομή αλλά και ως κοινωνικό περιβάλλον που δημιουργεί συνθήκες βιώσιμης προσωπικής ανάπτυξης. Συμβάλλει επίσης στα θεαματικά ποσοστά ανάπτυξης και της ψηφιακής μετάβασης του Ουζμπεκιστάν.
Η Gulnoza Alimova, επικεφαλής της υπηρεσίας Τύπου του υπουργείου, τονίζει ότι μόνο το 2025 περισσότερες από 760.000 οικογένειες έλαβαν εξατομικευμένα σχέδια ανάπτυξης, προσαρμοσμένα στις τοπικές οικονομικές συνθήκες και στις δεξιότητες κάθε νοικοκυριού. Πάνω από 523.000 νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος έλαβαν στήριξη, συμπεριλαμβανομένης της διαμεσολάβησης για εύρεση εργασίας, προγραμμάτων επιχειρηματικότητας και επαγγελματικής κατάρτισης. Οι αρχές διέθεσαν πάνω από 2,2 τρις σούμ (περισσότερα από 162 εκατ. ευρώ) σε δάνεια και 265 δις. σούμ (19,6 εκατ. ευρώ) σε επιδοτήσεις για τη στήριξη μικρών επιχειρήσεων και μικροέργων. Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι περισσότεροι από 700.000 επιχειρηματίες δημιούργησαν βιώσιμες επιχειρήσεις τα τελευταία οκτώ χρόνια, με τη βοήθεια μεταρρυθμίσεων που βελτιώνουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και απλοποιούν τους κανονισμούς. «Οι ίδιοι οι επιχειρηματίες συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας και εισοδήματος για ανθρώπους που έχουν ανάγκη» λέει η Gulnoza Alimova ενώ πολλές οικογένειες αύξησαν την αγροτική παραγωγή στα μικρά οικογενειακά τους αγροτεμάχια, αφού έλαβαν στήριξη μέσω τοπικών προγραμμάτων. «Πριν από δύο χρόνια, η φτώχεια σε αυτό το mahalla ήταν περίπου 19% ενώ σήμερα είναι 2,9%».
Στη Surkhandarya, ο βοηθός του κυβερνήτη Farrukh Shoqambarov αναφέρει ότι τα κτηνοτροφικά και αγροτικά προγράμματα βοηθούν άνεργους κατοίκους να αποκτήσουν δεξιότητες και πηγές εισοδήματος. «Η mahalla έχει περισσότερους από 5.500 κατοίκους και εστιάζει κυρίως στην κτηνοτροφία και τη γεωργία». «Ο κόσμος έρχεται εδώ για να μάθει και να ξεκινήσει τη δική του επιχείρηση». Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της είναι η ανάπτυξη της (μικρό) επιχειρηματικότητας, η οποία καθοδηγείται από τις ανάγκες της περιοχής και της κοινότητας με επενδύσεις σε αρδευτικά συστήματα, δίκτυα ηλεκτρισμού και υποδομές ύδρευσης στηρίζοντας ουσιαστικά νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα στηρίζοντας τις καλλιέργειες, την παραγωγή σε θερμοκήπια και τις κτηνοτροφικές δραστηριότητες.
Η εμπειρία επιβεβαιώνει την εγκυρότητα του θεσμού για ανεξάρτητη δράση, όπου οι πολίτες αντιμετωπίζουν ζητήματα τοπικής σημασίας με βάση τα συμφέροντά τους σύμφωνα με τα ιδιαίτερα ιστορικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, τις εθνικές και πνευματικές αξίες καθώς και τα τοπικά ήθη και έθιμα, με τις ισχυρές παραδόσεις. Οι Μαχαλάδες ασχολούνται επιτυχώς με τον δημοκρατικό μετασχηματισμό με βάση αρχές όπως : το κράτος δικαίου, το ισχύον καθεστώς των δικαιωμάτων, οι ελευθερίες και τα νόμιμα συμφέροντα των ατόμων, τη δημοκρατία, το άνοιγμα της κοινωνίας, η κοινωνική δικαιοσύνη, η αυτονομία στην τοπική λήψη αποφάσεων, η δημόσια προσφυγή, η κοινωνική εταιρική σχέση και ο σεβασμός των τοπικών και περιφερειακών παραδόσεων. Χάρη στη Μαχάλα διατηρούνται διαχρονικά συγκεκριμένες αρχές που διέπουν την κοινωνική και οικονομική συμπεριφορά, τον σεβασμό των αξιών της κοινότητας και τις ηθικές σχέσεις γι αυτό χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης μεταξύ των πολιτών, όπως αποδεικνύει η συμμετοχή, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για τη σφυρηλάτηση μίας γνήσιας κοινωνίας των πολιτών.
Επικρίσεις/σκεπτικισμός
Εντούτοις, δεν μπορούν να αγνοηθούν φωνές διαμαρτυρίας, όπως της Sharifa Madrahimova, η οποία σε άρθρο της αναδεικνύει το χάσμα μεταξύ μεταρρύθμισης και τοπικής εξουσίας («The Gap Between Reform and Local Power in Uzbekistan» ). Καταθέτει την προσωπική της τραυματική εμπειρία, όταν προσπάθησε να εκλεγεί Πρόεδρος στην mahalla της περιοχής της και δεν συμπεριλήφθηκε στους εκλογικούς καταλόγους, χωρίς να της δοθούν έστω κάποιες στοιχειώδεις λογικές εξηγήσεις.
Η περίπτωση της Sharifa είναι ενδεικτική για τη διάσταση ανάμεσα στις (καλές) κυβερνητικές και τοπικές προθέσεις των αρχών, από το τι ισχύει στην πραγματικότητα στις τοπικές κοινωνίες, εγείροντας επιφυλάξεις ως προς την αντιπροσωπευτικότητα και τη δημοκρατικότητα του θεσμού της μαχάλας. Εάν πράγματι ισχύει η ισότιμη συμμετοχή, χωρίς αποκλεισμούς συγκεκριμένων ομάδων πληθυσμού, όπως είναι οι γυναίκες σε μία ισλαμική κοινωνία, ή πρόκειται για κατ’ επίφαση φιλελευθεροποίηση για την εξυπηρέτηση κρατικών και τοπικών δεσμεύσεων.
Ωστόσο, ο θεσμός λειτουργεί με σημαντικά αποτελέσματα για την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και ευρύτερα την ανάπτυξη της χώρας και θα ήταν άδικο να καταδικαστεί συλλήβδην. Σε κάθε περίπτωση, το έλλειμμα δημοκρατίας παραμένει υπαρκτό, παρά τις σημαντικές προσπάθειες με αιχμή του δόρατος τους μαχαλάδες που εκσυγχρονίζονται σύμφωνα με τις νέες ψηφιακές επιταγές της κοινωνίας που θέλει να διατηρηθεί και να παραδώσει τις αρχές, τις παραδόσεις της είτε θρησκευτικές είτε κοσμικές στις επόμενες γενιές.
Των Ελλήνων οι κοινότητες
Πρόσφατα επισκέφτηκε την Ελλάδα για τριήμερη επίσημη επίσκεψη ο Υπουργός Πολιτισμού του Ουζμπεκιστάν κ. Ozodbek Nazabekov και υπογράφτηκαν συμφωνίες μεταξύ των δύο χωρών. Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη συμβολή των κοινοτήτων της ελληνικής διασποράς για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς στις διαχρονικές σχέσεις του ελληνικού κόσμου με την Κεντρική Ασία. Παράλληλα, συζητήθηκε και η αμοιβαία υποστήριξη των υποψηφιοτήτων Ελλάδας και Ουζμπεκιστάν για το Εκτελεστικό Συμβούλιο της UNESCO κατά την περίοδο 2027-2031, επιβεβαιώνοντας τη βούλησή τους να ενισχύσουν τη συνεργασία και στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών.
Συγχρόνως, συζητήθηκαν ενδιαφέρουσες προτάσεις για τη σύσφιξη των διμερών σχέσεων, όπως οι προοπτικές συνεργασίας στον οπτικοακουστικό τομέα και στις ψηφιακές εφαρμογές πολιτισμού, μέσω της δημιουργίας εικονικών εκθέσεων και ψηφιακών αρχείων σε δίγλωσση ή πολύγλωσση μορφή. Εξετάστηκε και η διοργάνωση αμοιβαίων πολιτιστικών δράσεων, όπως Ελληνική Πολιτιστική Εβδομάδα στο Ουζμπεκιστάν και η αντίστοιχη Ουζμπεκική Πολιτιστική Εβδομάδα στην Ελλάδα, με στόχο την προβολή της παραδοσιακής μουσικής, της γαστρονομίας, της λαϊκής τέχνης, της λογοτεχνίας και της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Ειδικότερα ο κ. Nazarbekov πρότεινε τη συν-διοργάνωση έκθεσης αφιερωμένης στον Μέγα Αλέξανδρο, με έμφαση στην καθημερινή ζωή και την τέχνη της εποχής του, καθώς και τη διερεύνηση της δυνατότητας συμπαραγωγής κινηματογραφικής ταινίας με θέμα τον Μέγα Αλέξανδρο και τη Ρωξάνη, σύζυγο του Αλεξάνδρου και μητέρα του γιού του. Την εκπάγλου καλλονή της Σαμαρκάνδης και «αστέρι της Σογδιανής» στην καρδιά τόσο του παλαιού όσο και του νέου Δρόμου του Μεταξιού στην Ευρασία, που δεν θέλει να ξεχάσει το πέρασμα του μεγάλου στρατηλάτη. Απεναντίας επιδιώκει την διατήρηση της μνήμης του και την προβολή της παρακαταθήκης, που άφησε πίσω του.
Ελλάδα και Ουζμπεκιστάν έχουν πολλά να μοιραστούν ενώ είναι νωπές οι μνήμες από τους Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες κυρίως στην Τασκένδη και τις ποντιακές κοινότητες φιλίας και πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των δύο λαών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι «Ελληνικό Θαύμα στην Τασκένδη» και το δυναμικό «Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Ουζμπεκιστάν» με σημαντικό έργο για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού για τον ελληνισμό της Κεντρική Ασία.
Συμπεράσματα
«Αρχαία και για πάντα νέα, η ουζμπεκική mahalla είναι το κοινό σπίτι των εθνοτικά διαφορετικών αντιπροσώπων». Η διεθνική αρμονία μέσα στις συνελεύσεις των πολιτών, ίσως και η εμπειρία από το σοβιετικό παρελθόν, αλλά και η περαιτέρω ενίσχυση της φιλίας, της συνοχής και του αμοιβαίου σεβασμού είναι σημαντικά για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της ανάπτυξης του έθνους και της ευημερίας του λαού.
Οι σύγχρονοι μαχαλάδες της Σαμαρκάνδης συμβάλλουν καθοριστικά στην ανάπτυξη της χώρας και συνεργάζονται για ειρηνική συνύπαρξη και ευημερία μέσα από την πολιτισμένη αντίληψη για τη ζωή. Η Κεντρική Ασία και ευρύτερα η Ευρασία βαδίζοντας στον δρόμο προς την ανάπτυξη και την ευημερία που υπόσχεται η συμμετοχή σε φαραωνικά έργα υποδομής, όπως ο κινεζικός Νέος Δρόμος του Μεταξιού (One Belt One Road Initiative), και η συμμετοχή σε πολυμερείς συμφωνίες, πασχίζει, παρά τις ατέλειες, για τον εκδημοκρατισμό τόσο του κράτους όσο και της κοινωνίας.
Η λέξη-κλειδί για την Ευρασία είναι η αποτελεσματικότητα και όχι μια απλή γραφειοκρατική διεκπεραίωση έργων βιτρίνας. Αναλαμβάνουν την ευθύνη για τον τόπο τους και τον προστατεύσουν, όσο μπορούν. Προασπίζονται τις αρχές και τις αξίες που τους έχουν παραδοθεί και θέλουν να παραδώσουν, νιώθοντας περήφανοι γι αυτές, αποδεικνύοντας ότι τις αξίζουν.
Οι (ελληνικοί) συνειρμοί για το δημοκρατικό κοινοτικό σύστημα διακυβέρνησης, αλλά και τις ανθρώπινες σχέσεις στις παλιές γειτονιές και τα χωριά μας, δεν θα έπρεπε να είναι τυχαίοι. Θα έπρεπε να μας θυμίζουν κάτι από των Ελλήνων τις κοινότητες καθώς και για το… «απελλάζειν», ή αρκεί να ανατρέξει κανείς στον Όμηρο, ο οποίος είναι και επίκαιρος (τον θύμισε ο Νόλαν με την ταινία του Οδύσσεια). Στην ασπίδα του Αχιλλέα Σ 497-508 , στην Ιλιάδα, όπου περιγράφεται ο ρόλος της κοινότητας στην ειρηνική σκηνή της δίκης της Αγοράς (μία οργανωμένη κοινότητα που μαζεύονται τα μέλη). Ή στην Οδύσσεια ι 105-108, όπου ο Οδυσσέας φτάνει «στη γη των αλαζονικών δίχως θεσμούς [ἀθεμίστων] Κυκλώπων. Που αφήνοντας την τύχη τους στους αθανάτους, μήτε φυτεύουν με τα χέρια τους μήτε κι οργώνουν». Αυτό σίγουρα κάτι μας θυμίζει….
[1] A.Aminova. Strategic Resource for Further Development, January 5, 2026 https://parliament.gov.uz/ru/news/post-1030
*Η Παναγιώτα Παπαρούνα είναι Διεθνολόγος. Ασχολείται χρόνια με τα ευρασιατικά ζητήματα
