Η ΕΕ ανοίγει τον δρόμο για κέντρα απέλασης σε τρίτες χώρες

Ναυτεμπορική, Τρίτη, 2 Ιουνίου 2026, Μιχάλης Ψύλος 

Πού θα δημιουργηθούν τα κέντρα απέλασης.  Στη λειτουργία κέντρων απελάσεων παράτυπων μεταναστών σε τρίτες χώρες, συμφώνησαν οι διαπραγματευτές από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη της ΕΕ,

υιοθετώντας νέους, αυστηρότερους κανόνες ασύλου, όπως ανακοινώθηκε από την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. «Τα λεγόμενα κέντρα επιστροφής εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης προορίζονται για τη στέγαση ατόμων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, αλλά δεν μπορούν να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους», εξηγούν στη Ναυτεμπορική, πηγές στις Βρυξέλλες.

Ο κανονισμός για τις επιστροφές αποτελεί μια κρίσιμη προσθήκη στη μεταρρύθμιση του ασύλου της ΕΕ, η οποία θα τεθεί σε πλήρη ισχύ στις 12 Ιουνίου. Συνολικά, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, 719.395 άτομα βρίσκονταν στην ΕΕ παράτυπα το 2025, σημειώνοντας μείωση 21,7% σε σύγκριση με το 2024. Περίπου 491.000 άτομα από τρίτες χώρες έλαβαν εντολή απέλασης, που αντιπροσωπεύει αύξηση 5,8% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Από αυτά, 135.460 επαναπατρίστηκαν μετά την παραλαβή εντολής απέλασης, αύξηση 20,9% σε σύγκριση με το 2024, με ποσοστό συμμόρφωσης επιστροφής περίπου 28%. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, παράτυποι μετανάστες μπορούν να απελαθούν σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία απολύτως σχέση. Ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν θα απελαύνονται βάσει των αυστηρότερων κανονισμών, αλλά αυτή η επιλογή θα είναι διαθέσιμη για οικογένειες με παιδιά.

«Οικογένειες με παιδιά μπορούν επίσης να καταλήξουν σε αυτά τα κέντρα, ως έσχατη λύση, σύμφωνα με τον κανονισμό, και για το συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα», τονίζουν οι ίδιες πηγές. «Η συμφωνία πρέπει να επικυρωθεί από το Ευρωκοινοβούλιο και τους 27, προτού τεθούν σε ισχύ οι νέοι κανόνες απέλασης», αναφέρουν οι ίδιες πηγές. Πέρυσι, μόνο ένας στους τέσσερις παράτυπους μετανάστες που έπρεπε να εγκαταλείψει την ΕΕ (28%), το έπραξε. «Με τους νέους κανόνες, έχουμε επιτέλους μεγαλύτερο έλεγχο στη διασφάλιση της συνεπούς εφαρμογής των επιστροφών. Αυτό περιμένουν οι πολίτες – και αυτό υλοποιούμε», υποστήριξε ο Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, Μάγκνους Μπρούνερ.

Πού θα δημιουργηθούν τα κέντρα απέλασης

Παραμένει ασαφές πάντως σε ποιες «τρίτες χώρες» θα μπορούσαν να δημιουργηθούν τέτοια κέντρα  απέλασης, εκτός ΕΕ.  Χώρες όπως η Ρουάντα, η Λιβύη, η Μαυριτανία, το Ουζμπεκιστάν και η Αιθιοπία αναφέρονται συχνά ως πιθανές τοποθεσίες. Η Ολλανδία έχει ήδη συμφωνήσει να δημιουργήσει ένα τέτοιο κέντρο με την Ουγκάντα. Προηγουμένως, η Ιταλία είχε συνάψει παρόμοια συμφωνία με την Αλβανία. Μια νομική γνωμοδότηση που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (ΔΕΚ)  αποφάνθηκε τον περασμένο Απρίλιο ότι τα αμφιλεγόμενα ιταλικά κέντρα απέλασης στην Αλβανία δεν παραβιάζουν το ευρωπαϊκό δίκαιο. Ωστόσο, αυτό εξαρτάται από το αν οι άνθρωποι εκεί θα συνεχίσουν να λαμβάνουν νομική βοήθεια και γλωσσική υποστήριξη, καθώς και από το αν θα μπορούν να διατηρούν επαφή με τις οικογένειές τους και τις αρμόδιες αρχές.

«Διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ, εργάζονται  επί του παρόντος για την επίτευξη συμφωνιών με χώρες που είναι πρόθυμες να φιλοξενήσουν τέτοια κέντρα επιστροφής προσφύγων στην επικράτειά τους.

Τα ανταλλάγματα

«Απαραίτητη προϋπόθεση για τις απελάσεις αποτελεί η επίτευξη συμφωνίας με μια τρίτη χώρα, που  θα φιλοξενεί στη συνέχεια τα άτομα και, σε αντάλλαγμα, πιθανότατα θα λαμβάνει χρήματα ή προνομιακή παραχώρηση βίζας στους πολίτες της για την είσοδο στην ΕΕ», εξηγούν οι ίδιες πηγές. «Η συμφωνία ορίζει επίσης, για παράδειγμα, πώς τα άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί πρέπει να συνεργάζονται στην απέλασή τους, εάν επιθυμούν να αποφύγουν τη σύλληψη. Αντιμετωπίζουν επίσης την απειλή μείωσης ή αναστολής των πληρωμών διατροφής ή κατάσχεσης ταξιδιωτικών εγγράφων σε όλη την Ευρώπη», προσθέτουν.

Επιπλέον, η κράτηση εν αναμονή της απέλασης είναι δυνατή εάν οι αρμόδιοι αξιωματούχοι στα κράτη μέλη διαπιστώσουν ότι υπάρχει κίνδυνος διαφυγής ή για την εθνική ασφάλεια. Η επιτρεπόμενη διάρκεια κράτησης θα παραταθεί βάσει των νέων κανόνων, σύμφωνα με πηγές διαπραγμάτευσης, σε μέγιστο 24 μήνες, με πιθανή παράταση έξι ακόμη μηνών σε ειδικές περιπτώσεις».

Τρία μέτρα

Η ΕΕ στοχεύει στην επίτευξη περισσότερων και ταχύτερων απελάσεων, μεταξύ των αιτούντων άσυλο των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν, κυρίως μέσω τριών μέσων: Πρώτον, οι διαδικασίες απέλασης εντός της ΕΕ θα γίνουν πιο αποτελεσματικές, αναγνωρίζοντας αμοιβαία τις αρνητικές αποφάσεις ασύλου και επιτρέποντας την εκτέλεσή τους από οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ. Δεύτερον, τα επιδόματα για όσους υποχρεούνται να εγκαταλείψουν τη χώρα θα μειωθούν ομοιόμορφα εάν δεν συνεργαστούν. Επιπλέον, η περίοδος κράτησης εν αναμονή της απέλασης θα παραταθεί. Και τρίτον: Η πολιτική οδός για τη δημιουργία κέντρων απέλασης σε τρίτες χώρες είναι σαφής. Οι αιτούντες άσυλο των οποίων η απέλαση θα αποτύγχανε διαφορετικά, για παράδειγμα επειδή η χώρα καταγωγής τους αρνείται να τους δεχτεί πίσω, θα μπορούσαν να μεταφερθούν εκεί.

Χωρίς εγγυήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η Μπρίγκιτ Σίπελ, εκπρόσωπος των Ευρωπαίων Σοσιαλδημοκρατών για θέματα εσωτερικής πολιτικής, προειδοποιεί  πάντως  ότι «δεν υπάρχει δεσμευτικό νομικό πλαίσιο για τα κέντρα απέλασης σε τρίτες χώρες και ως εκ τούτου δεν υπάρχει εγγύηση σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Αυτή η μεταχείριση των ανθρώπων δεν συνάδει με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και τις αρχές του κράτους δικαίου». Η Σίπελ υποστηρίζει ότι η συμφωνία αποτελεί ένδειξη ότι η ΕΕ «ενδίδει στην εκφοβιστική δράση της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη, παρά τη μείωση του αριθμού των αφίξεων». Σημαίνει «δραστική επιδείνωση των δικαιωμάτων των θιγόμενων. Επειδή όλοι θα αντιμετωπίζονται de facto σαν εγκληματίες».