Αδίστακτος ηγέτης, θαυμαστής του Καντ και λαμπρός φιλόσοφος – Ποιος είναι ο ισχυρότερος άνδρας του Ιράν

 Ναυτεμπορική  Δευτέρα, 16 Μαρτίου 2026 

Λαριτζανι: Ο άνθρωπος που κατάγεται από τους «Κένεντι του Ιράν» - Οι σπουδές τους και το συγγραφικό του έργο.

Τον Ιούνιο του 2009 ξέσπασαν ταραχές στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τα νοθευμένα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών που διεξήχθησαν στα μέσα εκείνου του μήνα. Τουλάχιστον 12 άτομα σκοτώθηκαν. Ο τότε πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Αλί Λαριτζανί, καταδίκασε αμέσως τη βία των δυνάμεων ασφαλείας κατά των φοιτητών. Επισκέφθηκε μάλιστα αρκετές από τις τοποθεσίες όπου είχαν δεχθεί επίθεση οι φοιτητές και αναρωτήθηκε πώς ήταν δυνατόν να κακοποιούνται νέοι άνθρωποι στους κοιτώνες τους μέσα στη νύχτα. Δήλωσε ότι ο νόμος πρέπει να γίνει σεβαστός και ότι ο υπουργός Εσωτερικών πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για τα γεγονότα. Πέρασαν 17 χρόνια. Όταν ξέσπασαν ταραχές στο Ιράν τον Ιανουάριο -απειλώντας το καθεστώς ίσως εντονότερα από κάθε άλλη φορά- ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ παρέκαμψε την εξουσία του προέδρου και στράφηκε στον Λαριτζανί, που σήμερα είναι επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Αυτή τη φορά, δεν υπήρχαν αμφισβητήσεις. Ο Λαριτζανί θεωρείται ευρέως ως ο αρχιτέκτονας πίσω από την βίαιη καταστολή φέτος, η οποία διεξήχθη με ανελέητο τρόπο. Σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις, σκοτώθηκαν μεταξύ 7.000 και 36.500 άμαχοι, γεγονός που ώθησε τις Ηνωμένες Πολιτείες να του επιβάλουν προσωπικές κυρώσεις. Ο Λαριτζανί κατηγόρησε τους ίδιους τους διαδηλωτές, υποστηρίζοντας ότι έδρασαν ως τρομοκράτες υπό την καθοδήγηση του Ισραήλ.

Ο ισχυρότερος άνθρωπος στο Ιράν

Μετά τη δολοφονία του Χαμενεΐ κατά τη διάρκεια των ισραηλινο-αμερικανικών χτυπημάτων στην αρχή του πολέμου, ο Λαριτζανί θεωρείται ευρέως ως ο ισχυρότερος άνθρωπος στο Ιράν, αυτός που έχει την απόλυτη εξουσία επί της εθνικής ασφάλειας και της εξωτερικής πολιτικής. Δεν επελέγη ως διάδοχος του ανώτατου ηγέτη – όχι μόνο επειδή δεν είναι γιος του, αλλά και επειδή δεν είναι κληρικός, απαραίτητη προϋπόθεση για τον ρόλο αυτό. Ωστόσο, είναι ο άνθρωπος που αναμένεται να καθοδηγήσει τον νεοδιορισθέντα ηγέτη σε κάθε του βήμα.

Σάρκα και αίμα του ιρανικού καθεστώτος

Ο Λαριτζανί διαθέτει ένα εξαιρετικά εντυπωσιακό βιογραφικό. Κατά τη διάρκεια τεσσάρων δεκαετιών, έχει αναρριχηθεί σε θέσεις-κλειδιά σε όλα τα κέντρα εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Υπήρξε ανώτερος αξιωματικός των Φρουρών της Επανάστασης, υπουργός Πολιτισμού, επικεφαλής της προπαγάνδας, πρόεδρος του κοινοβουλίου, υποψήφιος πρόεδρος και, από πέρυσι, γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας (μια θέση που κατείχε επίσης πριν από μερικά χρόνια). Είναι «η σάρκα και το αίμα του ιρανικού καθεστώτος».

Το πάθος του με την φιλοσοφία – Ειδικός στον Καντ

Ο Λαριτζανί μπορεί να φαντάζει σαν ένα ακόμη αδίστακτο γρανάζι της ιρανικής μηχανής Ωστόσο, δεν είναι μόνο αυτό. Ακόμη και ενώ υπηρέτησε στην κυβέρνηση επί δεκαετίες, δεν εγκατέλειψε ποτέ το μεγαλύτερο πάθος του: τη φιλοσοφία. Ο ψυχρός πολιτικός είναι επίσης φιλόσοφος, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και ειδικός στις απόψεις του Καντ για τα μαθηματικά και την επιστήμη. Έχει γράψει τουλάχιστον έξι βιβλία φιλοσοφίας και πολυάριθμα άρθρα.

Υπεράσπιση μιας ακραίας θρησκευτικής κοσμοθεωρίας με βάση τους κανόνες της δυτικής φιλοσοφίας

Όπως αναφέρει ο αρθρογράφος της Haaretz στο σχετικό άρθρο, «πέρασα την τελευταία εβδομάδα του πολέμου απορροφημένος από τα γραπτά του Λαριτζανί. Ανακάλυψα έναν λαμπρό στοχαστή που συνδυάζει, με έναν ασυνήθιστο τρόπο, μια ζωή περισυλλογής με μια ζωή δράσης – όχι μικρό κατόρθωμα. Στα γραπτά του, ο Λαριτζανί προσπαθεί να υπερασπιστεί τις θεμελιώδεις παραδοχές της ακραίας θρησκευτικής κοσμοθεωρίας του χρησιμοποιώντας τους κανόνες της δυτικής φιλοσοφίας, και συχνά προβάλλει επιχειρήματα που προκαλούν πραγματικά «πονοκέφαλο»

Φονταμενταλιστής και.. δημοκράτης

Η ανάγνωση του έργου του είναι μια παράξενη εμπειρία. Από τη μία πλευρά, αναδύεται το πορτρέτο ενός πραγματιστή που δεν διστάζει να ασκήσει οξεία κριτική στις αρχές της χώρας του, που επιδιώκει μια σύγχρονη και ανεπτυγμένη κοινωνία και που γράφει για την ελευθερία της έκφρασης και τη δημοκρατία. Από την άλλη πλευρά, αναδύεται η σαφής φιγούρα ενός «φονταμενταλιστή» μουσουλμάνου, όπως ο ίδιος αυτοπροσδιορίζεται, ο οποίος πρεσβεύει την θρησκευτική ιδεολογική πρωτοκαθεδρία. Ο Λαριτζανί θεωρεί ότι η πραγματική σύγκρουση με τη Δύση δεν είναι οικονομική ή στρατιωτική, αλλά πολιτισμική και ηθική.

Οι «Κένεντι του Ιράν»

Ο 67χρονος Αλί Λαριτζανί γεννήθηκε σε μια οικογένεια που είχε χαρακτηριστεί ως το ιρανικό ισοδύναμο της οικογένειας Κένεντι, καθώς  Ο πατέρας του ήταν ανώτερος σιίτης κληρικός. Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Δρ Μοχάμαντ Τζαβάντ Λαριτζανί, υπηρέτησε ως στενός σύμβουλος του Χαμενεΐ σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Ο Μοχαμάντ Τζαβάντ σπούδασε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, ίδρυσε ένα κέντρο θεωρητικής φυσικής στο Ιράν και ήταν ο πρώτος που έλαβε άδεια να εισαγάγει το διαδίκτυο στη χώρα του. Ο δεύτερος αδελφός του, ο Σαντίκ Λαριτζανί, ήταν επικεφαλής του δικαστικού σώματος του Ιράν για μια δεκαετία και από το 2018 είναι πρόεδρος του Συμβούλιου Διάγνωσης Συμφέροντος του Συστήματος, ενός ισχυρού κυβερνητικού οργάνου. Ο νεότερος αδελφός, ο Μπαγκέρ Λαριτζανί, διετέλεσε αναπληρωτής υπουργός Υγείας και πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιατρικών Επιστημών της Τεχεράνης. Ο ίδιος ο Αλί Λαριτζανί παντρεύτηκε τη Φαριντέ, κόρη του στενότερου μαθητή του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, του Μόρτεζα Μοταχάρι – ενός από τους κορυφαίους ιδεολόγους της Ισλαμικής Επανάστασης. «Βλέπεις το αποτύπωμα της οικογένειας στο νομικό σύστημα, στην πολιτική, στις επιστήμες», λέει στη Haaretz ο καθηγητής Μεχρεζάντ Μπορουτζερντί, μελετητής του Ιράν στο Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας του Μιζούρι. Είναι ενδιαφέρον να βλέπουμε ότι «οι Κένεντι του Ιράν» είναι μια ομάδα διανοουμένων. Ακόμα και ο Σαντίκ, κληρικός, είναι απόφοιτος δυτικών φιλοσοφικών σπουδών. Έχει γράψει βιβλία για τη φιλοσοφία της γλώσσας, την ηθική φιλοσοφία και την αναλυτική φιλοσοφία, και έχει μεταφράσει έργα των φιλοσόφων Καρλ Πόπερ και Τζέφρι Γουόρνοκ.

Από τα μαθηματικά στην φιλοσοφία

Ο Αλί Λαριτζανί απέκτησε πτυχίο στα μαθηματικά και την επιστήμη των υπολογιστών από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Σαρίφ, το πιο αναγνωρισμένο ίδρυμα στον τομέα του στο Ιράν. Στη συνέχεια άλλαξε κατεύθυνση, ακολουθώντας μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στη φιλοσοφία, και έγραψε το διδακτορικό του με θέμα τη φιλοσοφία των μαθηματικών του Εμμάνουελ Καντ. Στη συνέχεια δημοσίευσε τρία βιβλία για τον Καντ, καθώς και βιβλία για την πολιτική φιλοσοφία και τη διακυβέρνηση, εκτός από πολλά ακαδημαϊκά άρθρα που δημοσιεύθηκαν σε περσικά περιοδικά.

Ο Καντ για την βεβαιότητα στην θεολογία, όπως στα μαθηματικά

«Ο Λαριτζανί εκπαιδεύτηκε ως μαθηματικός και υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ μαθηματικών, ηθικής και θεολογίας στον Καντ», λέει η Όφρα Ρέχτερ, του Τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ. «Μόνο λίγοι μελετητές έχουν αγγίξει αυτή τη σύνδεση. Σε ένα από τα πρώιμα κείμενα του Καντ, το οποίο ενδιαφέρει μόνο τους φιλοσόφους των μαθηματικών, ο Καντ απαντά στο ερώτημα αν η βεβαιότητα στη θεολογία είναι δυνατή όπως και στα μαθηματικά. Υποστήριξε ότι είναι».