Ευρασιατική Προοπτική: Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης- Από το πνεύμα της Σαγκάης στο πνεύμα της Σαμαρκάνδης

Της Παναγιώτας Παπαρούνα 

Παρουσίαση στο Δ’ Πανελλήνιο Συνέδριο Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας-  29 Μαρτίου 2024-ΙΔΟΣ

Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης αποτελεί ένα νέο Παράδειγμα περιφερειακής συνεργασίας. Από το «αθόρυβο» «πνεύμα της Σαγκάης» μεταμορφώνεται στο δυναμικό  «πνεύμα της Σαμαρκάνδης» και εξελίσσεται ραγδαία σε σημαντικό διεθνή δρώντα ξεπερνώντας τα περιφερειακά όρια της Ευρασιατικής νήσου. Πρόκειται για ένα «μωσαϊκό» διαφορετικών πολιτισμών, λαών και δογμάτων, παρά τις διαχρονικές και σημαντικές διαφορές τους, που συχνά φτάνουν στα όρια της ένοπλης αντιπαράθεσης. 

Τα κράτη που συμμετέχουν με κάποια ιδιότητα παρακάμπτουν τις διαφορές τους και επιλέγουν την οδό της συνεργασίας δημιουργώντας έναν «κολοσσιαίο» Οργανισμό που αξίζει να μελετηθεί και αποτελεί το αντικείμενο της παρουσίασης αυτής. Στο θουκυδίδειο πνεύμα και από τον παραγωγικό στον επαγωγικό συλλογισμό από το γενικό στο ειδικό και αντιστρόφως, αλλά και την διαφωτιστική ορθολογική σκέψη, θα επιδιωχθεί να εξηγηθεί συνοπτικά η εξέλιξη του Οργανισμού. Θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις πρόσφατες διευρύνσεις του στις χώρες της Μέσης Ανατολής και του αραβικού κόσμου που αν και παλαιά προπύργια της δυτικής σφαίρας επιρροής εντούτοις επιδιώκουν τη στενότερη συνεργασία με τον Οργανισμό της Σαγκάης πρωτίστως με τους δύο πυλώνες του (Κίνα –Ρωσία) που γύρω τους αναπτύσσονται οι διμερείς αλλά και οι πολυμερείς ευέλικτες σχέσεις εντός και εκτός του Οργανισμού της Σαγκάης και αδερφών οργανισμών του, όπως οι BRICS. Το ευρύτατο και ευέλικτο πλέγμα συνεργασιών πολυάριθμων χωρών που εντάσσονται στον πολυδαίδαλο «Νέου Δρόμου του Μεταξιού» τόσο της χερσαίας όσο και της θαλάσσιας οδού  αναδεικνύουν την επιτυχημένη πορεία του Οργανισμού με τις νέες αιτήσεις χωρών που επιδιώκουν τη συμμετοχής τους στον Οργανισμό με κάποια ιδιότητα (προσκεκλημένου, εταίρου διαλόγου, παρατηρητή ή ακόμη και πλήρους μέλους). Επίσης, ενδιαφέρον παρουσιάζει το τρίπτυχο του Οργανισμού αντιμετώπισης της τρομοκρατίας, του ριζοσπαστισμού και των αποσχιστικών τάσεων στην Ευρασία που ανακόπτει την στρατολόγηση νέων μελών σε τρομοκρατικές και άλλες ριζοσπαστικές ή εγκληματικές οργανώσεις στο πλαίσιο της οικονομικής ανάπτυξης και της ευημερίας. Στο πλαίσιο αυτό ο Οργανισμός αποτελεί καλή πρακτική ήπιας ισχύς και οικονομικής ανάπτυξης και συνεργασίας εντός του διεθνούς δικαίου και των Ηνωμένων Εθνών και με άλλους περιφερειακούς οργανισμούς της Ευρασίας, όπως ο ΑΣΕΑΝ ενώ θα ήταν εποικοδομητική η στενότερη συνεργασία με τους δυτικούς θεσμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση για καλύτερη αντιμετώπιση των κοινών διεθνών προκλήσεων στο πνεύμα της παγκοσμιοποίησης. (γύρω στις 150 λέξεις)

Λέξεις κλειδιά: Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης, πνεύμα της Σαγκάης, πνεύμα της Σαμαρκάνδης, Νέος  Δρόμος του Μεταξιού, Σύγκρουση των Πολιτισμών, Συσπονδία, BRICS, OBOR, Greater Eurasian Partnership

Δ’ Πανελλήνιο Συνέδριο Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας-  29 Μαρτίου 2024

Παναγιώτα Παπαρούνα

«Ευρασιατική Προοπτική: Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης- Από το πνεύμα της Σαγκάης στο πνεύμα της Σαμαρκάνδης»

«δοκοῦσι γὰρ αἱ συμμαχίαι ταῖς πόλεσι γίνεσθαι ἕνεκα τοῦ συμφέροντος»

Αριστοτέλη, Ηθικά Νικομάχεια

Γενικό εισαγωγικό πλαίσιο

Σύμφωνα με τους καθηγητές που επιμελήθηκαν την έκδοση του 2005 για τη «Διεθνή Πολιτική Οικονομία : Θεωρία, Δομή και Προκλήσεις της Παγκόσμιας Οικονομίας» ο κ. Αντώνιος Κόντης που προεδρεύει της Συνεδρίας αυτής, αλλά και ο κ. Χαράλαμπος Τσαρδανίδης που διευθύνει το ΙΔΟΣ, το οποίο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις Ασιατικές Σπουδές  στην Ελλάδα για πάνω από 20 χρόνια, «η μετάβαση από την εθνική προς τη διεθνή και σε ορισμένες περιπτώσεις την παγκόσμια οικονομία προκαλεί αναπόφευκτα και σχετική προσαρμογή των θεωρητικών διεργασιών», και όπως συμπληρώνει ο Gilpin «η λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας καθορίζεται τόσο από τις αγορές όσο και από τις πολιτικές των εθνών-κρατών». Βρισκόμαστε πια σε μία παγκοσμιοποίηση που δρα πολλαπλασιαστικά και ενθαρρύνει τις περιφερειακές συνεργασίες  και «ιδιαίτερα εκείνων που αναφέρονται στις περιφερειακές συνεργίες» σύμφωνα με τους δύο καθηγητές. Με άλλα λόγια,  τις συνεργίες που αναπτύσσονται ανάμεσα σε περιφερειακές συσσωματώσεις μίας νέας μορφής «περιφερισμού» «new regionalism».

Παράλληλα, «οι διαπεριφερειακές συνεργίες μπορεί να συμβάλλουν επίσης και στη μορφή που θα μπορεί να λάβει η παγκόσμια διακυβέρνηση», με τέσσερις προοπτικές που εντοπίζουν οι δύο καθηγητές: 1) να εξελιχθούν σε περιφερειακά ανταγωνιστικά μπλοκ. 2) να αναπτύσσονται όχι ανάμεσα σε περιφερειακές συνεργίες αλλά στην ουσία ανάμεσα σε κράτη-ηγεμόνες των περιφερειακών συνεργιών. 3) με την ενδυνάμωση της τριαδικής διαπεριφερειακής συνεργίας μεταξύ των ΗΠΑ, της Ανατολικής Ασίας και της Ευρώπης που θα προσδιορίσει αναγκαστικά και τα χαρακτηριστικά της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Μια τέτοια προοπτική μπορεί να οδηγήσει είτε σε μία πιο ολοκληρωμένη παγκοσμιοποίηση είτε σε ένα πλανητικό Διευθυντήριο και  4) με την ανάπτυξη της πολυπεριφερειακής συνεργίας (multiregionalism). Η δημιουργία μίας πολυπεριφερειακής συνεργίας μπορεί να αμφισβητήσει την «ομογενοποιητική» τάση της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης θεμελιώνοντας μία πολυκεντρική παγκόσμια τάξη, με κύριο άξονα τις διαπεριφερειακές συνεργίες που θα βασίζονται στην ύπαρξη πολιτισμικών περιοχών, κάθε μία από τις οποίες θα διατηρεί τις βασικές αξίες του πολιτισμού της και θα έχει δημοκρατική δομή», δημοκρατική ως προς τις σχέσεις μεταξύ τους.[1] Εδώ, ο Σάμιουελ Χάντιγκτον θα πρόσθετε όπως περιέγραψε στη «Σύγκρουση των πολιτισμών» μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ότι «στην εποχή που ανατέλλει οι συγκρούσεις των πολιτισμών είναι η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ειρήνη και μία διεθνή τάξη βασισμένη στους πολιτισμούς είναι η πιο σίγουρη εξασφάλιση απέναντι σε έναν παγκόσμιο πόλεμο». Περιγράφει λοιπόν το πρόβλημα αλλά δίνει και τη λύση. Κι αν ο Χάντιγκτον φάνηκε προφητικός όταν έπεσαν οι Δίδυμοι Πύργοι στη Νέα Υόρκη. Σήμερα φαντάζει πιο επίκαιρος από ποτέ με τις ανεξέλεγκτες διαστάσεις που παίρνουν οι πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία, στη Γάζα, στην Υεμένη με τους Χούθι αλλά και αλλού. Ιδίως με τον πάντα υπαρκτό κίνδυνο του πυρηνικού ολοκαυτώματος που αντί να λειτουργεί αποτρεπτικά όπως στον Ψυχρό Πόλεμο σήμερα χρησιμοποιείται ανερυθρίαστα πολύ συχνά ως απειλή βέβαιης επικείμενης εκατέρωθεν καταστροφής.

Στο προοίμιο του Δ’ Συνεδρίου που συμμετέχουμε σήμερα αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «Ο 21^ος αιώνας βρήκε το διεθνές οικονομικό και πολιτικό σύστημα να βαδίζει προς την κατεύθυνση της παγκοσμιοποίησης. Η σχετική αποδυνάμωση του ρόλου του έθνους κράτους, η ανάπτυξη της διασυνοριακής παραγωγής, η απορρύθμιση και η αύξηση της αλληλεξάρτησης μεταξύ των κρατών και των οικονομιών δημιούργησαν τις προϋποθέσεις ώστε η παραδοσιακή έννοια της Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας να μεταβληθεί σε Παγκόσμια Πολιτική Οικονομία. Παράλληλα, το ίδιο διάστημα παρατηρήθηκε με αυξανόμενο ρυθμό η σύναψη περιφερειακών και διαπεριφερειακών συνεργασιών. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η παγκοσμιοποίηση αμφισβητείται έντονα. […] Οι περιφερειακές εντάσεις και οι συνέπειες της ανάδειξης νέων δρώντων σε περιφερειακό και διεθνές  επίπεδο έχουν υπονομεύσει την παγκοσμιοποίηση και το κύριο ζήτημα που ανακύπτει είναι εάν οι εξελίξεις συνιστούν μετάβαση προς ένα νέο διεθνές οικονομικό και πολιτικό πολυκεντρικό σύστημα.

Εδώ εντάσσεται και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης που έχει διακηρυγμένο κύριο στόχο ακριβώς την επίτευξη ενός πολυκεντρικού συστήματος διακυβέρνησης χωρίς να αντιτίθεται στις επιταγές της αλληλεξάρτησης της Παγκόσμιας Οικονομίας εντός της παγκοσμιοποίησης αλλά ως νέο «Παράδειγμα» προσπαθεί να βρει τη θέση του δίπλα στο ισχύον μονοπολικό «Παράδειγμα» που κυριάρχησε μετά τη λήξη του ΨΠ και την κατάρρευση του διπολικού συστήματος και της Σοβιετικής Ένωσης, υπερ των ΗΠΑ.

Στο πλαίσιο αυτό το θέμα της Συνεδρίας αυτής είναι «Ανταγωνισμός και συνεργασία στη διεθνή οικονομία» και αφού είδαμε τον «Ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας» ας δούμε τώρα τη Συνεργασία  και τον Οργανισμό της Σαγκάης ως μία πιθανή εκδοχή στην αποτροπή της δυσοίωνης πρόβλεψης Χάντιγκτον και την εφαρμογή μίας κατά κάποιον τρόπο σύγκλισης των πολιτισμών αντί για τη Σύγκρουση, όπως τουλάχιστον διατείνονται οι εμπνευστές του μέσα από τα επίσημα έγγραφα και τις δηλώσεις των αξιωματούχων αλλά και των αρχηγών κρατών που συμμετέχουν και τονίζεται ότι εντάσσονται πλήρως υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.

Θα παρουσιαστεί συνοπτικά ο Οργανισμός και η εξέλιξή του αλλά  και η κριτική που δέχεται με απώτερο στόχο να αναδειχθεί τι είναι τελικά ο Οργανισμός. Πρόσφατα είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε εδώ στην ίδια αίθουσα του ΙΔΟΣ ομιλία του δεύτερου γγ του Οργανισμού κατά το διάστημα 2007-2009 αξιότιμο κ. πρέσβη  Μπολάτ Νουργκαλίεφ, που στη σημαντική ομιλία του μεταξύ άλλων μας έδωσε ενδιαφέρουσες πτυχές του Οργανισμού από την εμπειρία του και είναι αναρτημένη η ομιλία του στην ιστοσελίδα του ΙΔΟΣ.

Ξεκινάμε, φυσικά από τον εντυπωσιακό χάρτη που εκτείνεται ο χώρος του Οργανισμού και περιλαμβάνει το 60% της Ευρασιατικής Νήσου και περίπου τον μισό πληθυσμό της γης.

Σήμερα όπως βλέπουμε ο Οργανισμός έχει :

-9 Μόνιμα μέλη (Κίνα, Ρωσία, Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν, Κιργισία, Τατζικιστάν, Ινδία, Πακιστάν και πρόσφατα το Ιράν)

-3 Παρατηρητές (Λευκορωσία (που υπέγραψε ήδη μνημόνιο υποχρεώσεων και αναμένεται να γίνει μόνιμο μέλος, το πολύπαθο Αφγανιστάν και η Μογγολία)

-14 Εταίροι Διαλόγου ( Αζερμπαϊτζάν, Αρμενία, Καμπότζη, Νεπάλ, Τουρκία (από το 2013), Σρι Λάνκα, Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Μπαχρέιν, Μαλδίβες, Μυανμάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Κουβέιτ )

-Πολλές προσκεκλημένες χώρες και Οργανισμοί τοπικής, περιφερειακής, όπως ο ΑΣΕΑΝ (Ένωση των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας), αλλά και παγκόσμιας εμβέλειας όπως ο ΟΗΕ συμμετέχουν στις ετήσιες Συνόδους Κορυφής των Αρχηγών Κρατών μελών.

Βλέπουμε όμως παραστατικά και τον αγγλοσαξονικό «εφιάλτη» για την ενοποίηση της Ευρασίας, από μια παλιότερη «προφητεία» του Βρετανού γεωγράφο Χάλφορντ Μακίντερ στις αρχές του 20^ου αιώνα  (1904) που με τη διορατική ματιά του εκτίμησε ότι «όποιος ελέγξει τον πυρήνα, την «καρδιά» της Ευρασίας (Heartland) μεταξύ Αρκτικής και Ιμαλαίων «θα ήταν ο κυρίαρχος του κόσμου». [Είχε προηγηθεί στο τέλος του 19^ου αιώνα το «Μεγάλο Παιχνίδι» μεταξύ της τσαρικής Ρωσίας (ηπειρωτική δύναμη) με τη (ναυτική τότε κοσμοκράτορα) Βρετανική Αυτοκρατορία που τερματίστηκε με την υπογραφή συνθήκης μεταξύ τους.] Επομένως, δεν θα έπρεπε ποτέ να υπάρξει προσέγγιση πόσο μάλλον συμμαχία των ευρασιατικών δυνάμεων και συγκεκριμένα Ρωσίας –Κίνας, δηλαδή των ηπειρωτικών δυνάμεων που θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και τη Γερμανία. Απεναντίας, ο ‘Αλφρεντ Θειερ Μάχαν την ίδια εποχή έδωσε έμφαση στον έλεγχο των εμπορικών θαλάσσιων οδών που θα ήταν το κλειδί για την παγκόσμια ισχύ. Μετά το τέλος του Β’ΠΠ ο Αμερικανός καθηγητής του Γέιλ  Nicholas Spykman συμπλήρωσε τη θεωρία της Αγγλοσαξονικής Γεωπολιτικής Σχολής δίνοντας έμφαση στην «Περιφέρεια»-«Rimland» της Ευρασιατικής Νήσου, όπου τα θαλάσσια σύνορα από τον Ατλαντικό μέσω της Μεσογειακής Λεκάνης γύρω από την Νότια Ασία έως την Ιαπωνία ήταν «ζωτικός χώρος», που όποιος «ελέγχει την Rimland  κυβερνά την Ευρασία και ελέγχει τα πεπρωμένα του κόσμου». Συνεπώς, η κυριαρχία πρέπει να ανήκει στις ναυτικές δυνάμεις δηλαδή την Βρετανία και στη συνέχεια τις ΗΠΑ. Στο πνεύμα αυτό κινήθηκε και ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι στη «Μεγάλη Σκακιέρα» μετά τον ΨΠ και φυσικά  ο «προσφιλής» μας αείμνηστος  Χένρι Κίσσινγκερ.

Και εδώ είναι ο χάρτης των  εννέα πολιτισμών του Χάντιγκτον κυρίως με  θρησκευτικό υπόβαθρο (Δυτικός πολιτισμός, Λατινικής Αμερικής, Ορθόδοξος, Κινεζικός, Ινδουιστικός, Βουδιστικός, Ιαπωνικός, Ισλαμικός, Αφρικανικός)

Ας επιστρέψουμε όμως στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης κι ας δούμε πως εξελίχθηκε στην οριζόντια και την κάθετη επέκτασή του στην υπερ-εικοσαετή λειτουργία του.

Η ευρασιατική προοπτική  του Οργανισμού έχει αφετηρία την διμερή στρατηγική απόφαση Ρωσίας και Κίνας να συνάψουν ουσιαστική στρατηγική απόλυτα ισότιμη σχέση.  Με τη  «Συνθήκη Καλής Γειτονίας και Φιλικής Συνεργασίας Κίνας-Ρωσίας 16.7.2001 στη Μόσχα που ορισμένοι αναλυτές χαρακτήρισαν το «έγγραφο του αιώνα» [Διαδέχτηκε τις Κοινές Σινο-Ρωσικές Ανακοινώσεις και Δηλώσεις (1992-2000). (Sino-Russian Joint Declarations and Statements)]. Η Κεντρική Ασία είναι η εστία ενδιαφέροντος ενώ η Ρωσία μεταξύ άλλων αναγνωρίζει το καθεστώς της «Μίας Κίνας» και ότι η Ταιβάν με κάποιο τρόπο θα επιστρέψει στην κινεζική επικράτεια. Συγχρόνως δεσμεύονται ρητά ότι η συμφωνία δεν στρέφεται εναντίον άλλων χωρών ή Οργανισμών και επιδιώκουν την ανάπτυξη, τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή, στο πλαίσιο της ήπιας ισχύος. Η συμφωνία στηρίζεται σε πέντε αρχές : 1) αμοιβαίο σεβασμό στην κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα των δύο χωρών 2) συμφωνία περί μη επιθέσεως και επομένως εγγύηση των μεταξύ τους συνόρων 3) περί μη ανάμειξης στις εσωτερικές υποθέσεις των χωρών 4) ισότητα και αμοιβαία ωφέλεια για ευρύτερη συνεργασία σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος αλλά και δημιουργία μηχανισμών πολυμερούς συνεργασίας για το σκοπό αυτό και 5) ειρηνική συνύπαρξη και στρατηγική επιλογή της διπλωματίας για την επίλυση των διαφορών. Τίθενται οι βάσεις για το «Πνεύμα της Σαγκάης», στο οποίο στηρίζεται όλο το οικοδόμημα των διμερών σχέσεων που συγκροτούν στη συνέχεια τις πολυμερείς σχέσεις μεταξύ των κρατών που συμμετέχουν στους οργανισμούς και τους μηχανισμούς που παράγει η βασική διμερής συμφωνία μεταξύ Ρωσίας-Κίνας και θεωρείται «καλή πρακτική» για να οικοδομούνται αντίστοιχες αρχικά διμερείς και στη συνέχεια πολυμερείς συμφωνίες. Αξίζει όμως να θυμηθούμε και μία κινεζική παροιμία «μη διαφωνείτε με έναν στενό γείτονα, μην παραμελείτε ένα μακρινό φίλο».

1.Οριζόντια επέκταση έως σήμερα

Στο πλαίσιο αυτό Ρωσία, Κίνα, Καζακστάν, Τατζικιστάν και Κιργισία, συναντώνται στη Σαγκάη τον Ιούνιο του 1996 και ιδρύουν «τους Πέντε της Σαγκάης», έναν μη δεσμευτικό μηχανισμό για τη διευθέτηση των συνόρων μεταξύ τους στον θρυμματισμένο σοβιετικό χώρο και μεταξύ άλλων συμφωνούν παρά τις συχνές και σοβαρές διασυνοριακές αιματηρές συγκρούσεις να επιλέγουν τη διπλωματική οδό και να συμβάλλουν από κοινού για την ανάπτυξη στην περιοχή και την αντιμετώπιση προκλήσεων και κινδύνων όπως οι τρεις δαίμονες (τρομοκρατία, εξτρεμισμός, αποσχίσεις) αλλά και την αιώνια απειλή στην καρδιά της Ευρασίας το Αφγανιστάν, όπου το αποκρουστικό καθεστώς των Ταλιμπάν απειλούσε τις νεοσύστατες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας που μετατράπηκαν ακαριαία σε ισλαμικές. Συγχρόνως, η Τουρκία μέσω του οθωμανικού παρελθόντος, της γλώσσας, των μουσουλμανικών μειονοτήτων όπως του Καυκάσου στην Ρωσία ή των Ουιγούρων στην Κίνα  έκανε αισθητή την παρουσία της στην Ευρασία.

α) Το Ιούνιο του 2001 (15/6) μαζί με το Ουζμπεκιστάν ιδρύεται  ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης που διαδέχεται τους «Πέντε της Σαγκάης». Το 2002 στην Αγία Πετρούπολη συμφωνείται ο καταστατικός χάρτης του Οργανισμού,  όπου δηλώνεται το «άνοιγμα του Οργανισμού» σε τρίτες χώρες και Οργανισμούς, που όμως καθυστερεί να φανεί στην πράξη. Τα κράτη μέλη εγγυόνται τα σύνορα μεταξύ τους και παγώνουν ή δεσμεύονται κατά το δυνατόν να επιλύουν τις μεταξύ τους διενέξεις μέσω της διπλωματικής οδού, αλλά και τη μη ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών μελών που διασφαλίζει τα συγκεντρωτικά καθεστώτα της Κεντρικής Ασίας. Ακολουθείται ο «Τρόπος ΑΣΕΑΝ» περί μη ανάμειξης στα εσωτερικά ζητήματα των κρατών μελών, αλλά αποτελεί επίσης και πάγια κινεζική στρατηγική η μη ανάμειξη. Από το 2003 αποκτά μόνιμα νομοθετικά σώματα ως διεθνής οργανισμός και εκλέγεται το 2004 η Γραμματεία του Οργανισμού που αποτελεί και το ένα από τα τρία μόνιμα σώματα  και φέτος τιμάται η 20^η επέτειος από την ίδρυσή της. Διακηρυγμένος χώρος ενδιαφέροντος του Οργανισμού είναι η Κεντρική Ασία δηλαδή η Heartland. [Τα άλλα μόνιμα σώματα είναι RATS, Business club, SCO Interbank Consortium]. Στην πράξη αρχικά ακολουθεί ως ένα βαθμό τη ρωσική επιφυλακτική κλειστή μάλλον προσέγγιση περιφερειακής συνεργασίας. Ωστόσο, χαρακτηριστικό του Οργανισμού είναι ο αποκεντρωτικός του χαρακτήρας και η ευέλικτη δομή του. Γι αυτό και ο Μηχανισμός Καταπολέμησης των Ναρκωτικών βρίσκεται στην Ντουσάμπε (Τατζικιστάν) (Anti-Drug Centre), η Αντι-Τρομοκρατική Δομή στην Τασκένδη RATS, ενώ το Κέντρο για την Καταπολέμηση του Διασυνοριακού Εγκλήματος στην Κιργισία Centre for combating Cross Border Organized Crime. Δίνοντας συγχρόνως και την αίσθηση της ενεργούς συμμετοχής σε όλα τα κράτη μέλη ανεξαρτήτως μεγέθους.  

«Πνεύμα της Σαγκάης» : Πέντε αρχές και αξίες που διέπουν τον Οργανισμό (Άρθρο 2 καταστατικού χάρτη )

1) Αμοιβαίος σεβασμός της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών και του απαραβίαστου των κρατικών συνόρων, μη επίθεση

2) Μη ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις, μη χρήση βίας ή απειλή χρήσης της στις διεθνείς σχέσεις, μη επιδίωξη μονομερούς στρατιωτικής υπεροχής σε γειτονικές περιοχές .

3) Ισότητα όλων των κρατών μελών, αναζήτηση κοινής θέσης στη βάση της αμοιβαίας κατανόησης και σεβασμού της γνώμης καθενός από αυτά.

4) Ο Οργανισμός δεν στρέφεται εναντίον άλλων κρατών και διεθνών οργανισμών, αποτροπή τυχόν παράνομων πράξεων που στρέφονται κατά των συμφερόντων του Οργανισμού.

5)Τα όργανα του Οργανισμού λαμβάνουν αποφάσεις με συναίνεση (consensus)  και όλα τα κράτη μέλη είναι ίσα ανεξάρτητα από το καθεστώς ή το μέγεθος τους.

β)2012-2022 Είναι σαφής η εξωστρέφεια που φτάνει στο ζενίθ με τη Σύνοδο που με αυτοπεποίθηση εξελίσσεται στο πνεύμα της Σαμαρκάνδης και εμφανή επέκταση στην «Περιφέρεια-Rimland προς τη Μέση Ανατολή και τις Αραβικές χώρες του Κόλπου που έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τον OBOR. Χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναδεικνύει τον τρόπο λειτουργίας του Οργανισμού είναι ότι για να ανοίξει ο δρόμος για να πάρουν την ιδιότητα του «Εταίρου Διαλόγου» του Οργανισμού τα Αραβικά κράτη και στη συνέχεια να αποκτήσουν την ιδιότητα του πλήρους μέλους από 1.1.2024 στον εξ αγχιστείας αδερφό Οργανισμό των BRICS χρειάστηκε να μεσολαβήσει η Κίνα για να αποκατασταθούν οι σχέσεις μεταξύ της σουνιτικής Σαουδικής Αραβίας με το σιιτικό Ιράν και αποδεικνύεται ότι οι δύο Οργανισμοί ως συγκοινωνούντα δοχεία έχουν σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ τους.

Στον επόμενο χάρτη βλέπουμε κάποιες διελεύσεις του OBOR από την Αραβική χερσόνησο.

Πνεύμα της Σαμαρκάνδης

Στην επετειακή σύνοδο για τα 20 χρόνια από την ίδρυση του Οργανισμού 14 ηγέτες συγκεντρώνονται γύρω από το τραπέζι της Συνόδου κορυφής της Σαμαρκάνδης (2022) μαζί με εκπροσώπους άλλων χωρών και οργανισμών τοπικής, περιφερειακής ή παγκόσμιας εμβέλειας όπως ο ΟΗΕ. Η  παλαιότερη δήλωση του Προέδρου του Ουζμπεκιστάν  Shavkat Mirziyoyev (Σαβκάτ Μιρζιγιάγιεβ) « ο Οργανισμός είναι ισχυρός μόνο όταν ο καθένας από εμάς είναι ισχυρός» αποτελεί και τον κεντρικό άξονα της αντίληψης του Οργανισμού.

Και η περίφημη φωτογραφία στο περιθώριο της συνόδου γύρω από το τραπέζι ενώ στο κέντρο βρίσκεται ο Τούρκος Πρόεδρος Ερντογάν.

2. Κάθετη επέκταση του Οργανισμού

Σήμερα, ο Οργανισμός ασκεί πολυεπίπεδη δράση και επεκτείνεται σε πολυάριθμους τομείς όπως το διαπεριφερειακό και διακομιστικό εμπόριο, τις μεταφορές, τη βιομηχανική και τεχνολογική συνεργασία και την καινοτομία, τις start-up επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, τη μείωση της φτώχειας,  τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό, τον τουρισμό, τη δημόσια διπλωματία αλλά και άλλους τομείς όπως το Πανεπιστήμιο του Οργανισμού αλλά και η διοργάνωση πολιτιστικών και αθλητικών εκδηλώσεων όπως τα «Παιχνίδια του Μέλλοντος». Ωστόσο, η εκτεταμένη διεύρυνση των δραστηριοτήτων αποτελεί πρόκληση για τα όργανα του Οργανισμού και κυρίως για την Γραμματεία, η οποία επιφορτίζεται με υπέρμετρο όγκο εργασίας που δύσκολα μπορεί να ανταπεξέλθει με την παρούσα μορφή και συζητείται η αναμόρφωσή της για τον καλύτερο συντονισμό και τη διαχείριση του πολυδαίδαλου Οργανισμού.  

Χαρακτηριστικό είναι ότι ο κ. Νουργκαλίεφ κατά την ομιλία του εδώ στο ΙΔΟΣ επισήμανε για τον Οργανισμό μεταξύ άλλων ότι ο Οργανισμός που ήταν Γραμματέας διέφερε σε μεγάλο βαθμό από τον σημερινό ενώ δεν διαπίστωσε κινεζική χειραγώγηση του Οργανισμού. Προφανώς ύστερα από τη θεαματική τόσο οριζόντια όσο και κάθετη διεύρυνσή του, ο Οργανισμός σταδιακά μεταμορφώνεται από μία απλή περιφερειακή ένωση σε έναν τεράστιο περιφερειακό αν όχι διεθνή οργανισμό με τα αντίστοιχα πλεονεκτήματα αλλά και τις παθογένειες του. Εντούτοις, ο Οργανισμός εξαιτίας του μη δεσμευτικού χαρακτήρα των δράσεων και της μη κοστολόγησης των προγραμμάτων που προτείνονται αρκετές φορές κάθε χώρα προτείνει διάφορες πρωτοβουλίες για υποδομές που όμως μένουν στα χαρτιά καθώς δεν μπορούν να υλοποιηθούν. Παράλληλα, κάθε χώρα που εντάσσεται στον Οργανισμό φέρει μαζί της τα δικά της εθνικά και γεωπολιτικά συμφέροντα που όμως αποδυναμώνουν τη συνοχή του Οργανισμού.

Ευρύτερη Ευρασιατική Εταιρική Σχέση -Greater Eurasia Partnership

Ωστόσο, επιχειρείται η συγχώνευση του Οργανισμού με τους άλλους παρεμφερείς στο πνεύμα της Σαγκάης. Η ιδέα της ευρύτερης ενοποίησης των οργανισμών και των οργάνων που συμφωνούν σε βασικές αρχές συνεργασίας προτάθηκε από τον Ρώσο Πρόεδρο Πούτιν το 2015 και περιλαμβάνει ένα δίκτυο ζωνών ελεύθερων συναλλαγών και διαπεριφερειακών εμπορικών και οικονομικών συμμαχιών, καθώς και τη σύνδεση με μεγάλα έργα υποδομής που βρίσκονται σε εξέλιξη εντός του ευρασιατικού χώρου. Με απώτερο στόχο τον καλύτερο συντονισμό των αναπτυξιακών σχέσεων μεταξύ οργανισμών, κρατών και φορέων. Ειδικότερα πρόκειται για μία εταιρική σχέση με απόλυτη ισοτιμία μεταξύ των μελών και φιλοδοξία να είναι μακριά από ανταγωνιστικές τάσεις μεταξύ τους και αφορά μεταξύ άλλων τον Οργανισμό και την πρωτοβουλία του Νέου Δρόμου του Μεταξιού, αλλά και την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, τον CSTO (Οργανισμός Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας), τους BRICS και άλλους παρεμφερείς οργανισμούς με ορίζοντα το 2030. Για την οικοδόμηση και την επέκταση αλλά και την ανάπτυξη, τις υποδομές, τη βιομηχανία, τις νέες τεχνολογίες για ένα νέο παγκόσμιο σύστημα. Υπάρχουν σχέδια ακόμη και για τη σύνδεση με τον ΑΣΕΑΝ υπό έναν ενιαίο ευρασιατικό (οικονομικό) μηχανισμό.

Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού –One Belt One Road Initiation (OBOR)

Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού που είναι άρρηκτα συνυφασμένος με την εξέλιξη και την πορεία του Οργανισμού καθώς εντάσσεται στους καταστατικούς στόχους του όπως αποτυπώνεται σε έναν ακόμη από τους πολλούς χάρτες που κυκλοφορούν.

Οργανική Δομή Οργανισμού

Γενικοί Γραμματείς Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης 2024

1) 2004-2006 Zhang Deguang (Σαν Ντεγκουάν)

2) 2007-2009 Bolat .K. Nurgalieyev (Μπολάτ Νουργκαλίγιεφ)

Ο οποίος πριν από λίγες ημέρες (22.2.2024) έδωσε μία ενδιαφέρουσα ομιλία στο ΙΔΟΣ και απάντησε σε σχετική ερώτηση για τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης που διατέλεσε γενικός γραμματέας. Αξίζει να σημειωθεί ότι υπογράφτηκε και Μνημόνιο Κατανόησης (Memorandum of Understanding) του ΙΔΟΣ με αντίστοιχο Ινστιτούτο του Καζακστάν [Foreign Policy Research Institute under the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan] που φέτος ανέλαβε την εκ περιτροπής Προεδρία του Οργανισμού. Είχε προηγηθεί η επίσκεψη του Πρέσβη του Καζακστάν στα γραφεία του ΙΔΟΣ όπου ο Διευθυντής του Ινστιτούτου κ. Τσαρδανίδης υποδέχτηκε τον Έκτακτο και Πληρεξούσιο Πρέσβη της Δημοκρατίας του Καζακστάν στην Ελλάδα κ. Γιερλάν Μπαουντάρμπεκ-Κοζατάγεβ.

3)2010-2012 Muratvbek.S. Imanaliev (Μούραντζεφ Ιμαναλίεβ) (Κιργισία)

4) 2013-2015 Dmitry Mezentsev

5)2016-2018 Rashid Alimov (Τατζικιστάν)

6)2019-2021 Vladimir. I. Norov (Ουζμπεκιστάν), ο οποίος παραιτήθηκε από τη θέση του γγ του Οργανισμού για να αναλάβει υπουργός Εξωτερικών της χώρας του για να προετοιμάσει την καθ’ ομολογία πετυχημένη Σύνοδο της Σαμαρκάνδης το 2022

7) 2022- σήμερα Zhang Ming (Κίνα), ο οποίος υπήρξε μεταξύ άλλων πρέσβης της Κίνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφήνοντας καλή εντύπωση για τους διπλωματικούς του χειρισμούς που δεν έχουν σχέση με την φημολογούμενη «διπλωματία του λύκου διπλωμάτη» που κατά καιρούς στιγματίζει τους κινεζικούς διπλωματικούς χειρισμούς.

Στο πλαίσιο της συνεργασίας εντός και εκτός του Οργανισμού αναπτύσσονται και άλλοι μηχανισμοί όπως οι BRICS που έχουν διεθνή διάσταση

BRICS- (ίδρυση BRIC 16.6.2009 πρώτη σύνοδος στο Αικατερίνμπουργκ της Ρωσίας- το 2011 εντάχθηκε η Ν. Αφρική και προστέθηκε το S). Αξίζει να σημειωθεί ενδεικτικά ότι όπως και στον Οργανισμό έτσι και στους BRICS στηρίζονται σε διμερείς συμφωνίες που επιτρέπουν την ανάπτυξη και την επιτυχία στους πολυμερείς θεσμούς. Ειδικότερα, η Κίνα με την Ινδία δεσμεύτηκαν να διατηρήσουν την ειρήνη σε αμφισβητούμενες παραμεθόριες περιοχές, με πρόσφατες αιματηρές συγκρούσεις,  πριν τη Σύνοδο των BRICS (22-24/8/2023) στο Γιοχάνεσμπουργκ στη Νότιο Αφρική.

Συμπεράσματα

Τι είναι λοιπόν ο Οργανισμός; Ο Οργανισμός είναι ένα «μωσαϊκό» διαφορετικών πολιτισμών, λαών και δογμάτων, που παρά τις διαφορές τους έχουν κατορθώσει να δημιουργήσουν έναν «κολοσσιαίο» Οργανισμό που επιτελεί σημαντικό έργο. Ξεκινώντας από το Hearland έφτασε  στο Rimland εντός και εκτός της Ασίας ως τη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, το γεγονός ότι όλα τα κράτη μέλη προσπαθούν-παρά τις διαφορές τους- να έχουν μία κοινή γραμμή για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων διεθνών ή περιφερειακών ζητημάτων αποκτά συνεχώς και περισσότερο ενδιαφέρον. Παράγει αποτελέσματα δίνονται (κάποιες) λύσεις σε φλέγοντα περιφερειακά και διεθνή ζητήματα και κυρίως παρέχει βήμα  και δίνει την ευχέρεια για διευθέτηση συγκρούσεων με ευέλικτη μορφή διπλωματικών χειρισμών ανακοινώνοντας μόνο ότι και αν «χρειάζεται» να ανακοινωθεί και από ποιον κατάλληλο μηχανισμό!

Η αποτελεσματικότητά του όμως οφείλεται κυρίως επειδή αποφεύγει να πάρει ανοικτά θέση σε κάποια από τις πολυάριθμες διενέξεις που υφίστανται στον χώρο ευθύνης του έστω κι αν δέχεται σφοδρές επικρίσεις για την αυστηρή αυτή στάση ουδετερότητας. Φανερής προφανώς ουδετερότητας επειδή ατύπως πιθανών γίνονται σοβαρές συζητήσεις και διευθετήσεις που εικάζει κανείς ότι δεν βλέπουν το φως της δημοσιότητας.  Στην πρόσφατη κρίση στο Καζακστάν μετά την αλλαγή εξουσίας από τον Πρόεδρο Τοκάγιεφ που σπούδασε στην Κίνα και έχει ισχυρούς δεσμούς με τους κινεζικούς θεσμούς δεν ζητήθηκε βοήθεια από τον Οργανισμό ή από την Κίνα αλλά από τη Ρωσία που απευθύνθηκε στον CSTO (Στον Οργανισμό για τη Συνθήκη Συλλογικής Ασφάλειας) που ηγείται η Ρωσία, ο οποίος διαθέτει και αντίστοιχο άρθρο με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για άμεση επέμβαση σε περίπτωση επίθεσης από ξένη δύναμη. Δυσκολεύεται κανείς να πιστέψει ότι δεν υπήρξε συμφωνία μεταξύ Ρωσίας –Κίνας για το ποιος θα αναλάβει δράσει, με ποιο τρόπο και μέχρι ποιο σημείο θα είναι η εμπλοκή του CSTO στη χώρα. Κι αυτό αποδεικνύεται καθώς δεν υπήρξε κάποια αντίδραση από τις γειτονικές ενδιαφερόμενες πλευρές.

Σε αντίθετη περίπτωση εάν ο Οργανισμός έπαιρνε θέση χωρίς να έχει προηγηθεί συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων πλευρών θα υπήρχε αντίδραση ή πιθανή απαίτηση εμπλοκής και σε άλλες διενέξεις της περιοχής που θα άνοιγε ένας φαύλος κύκλος …αιτημάτων που προφανώς όλα δεν θα μπορούσαν να επιλυθούν χωρίς να υπάρξουν αντίστοιχες δυσαρέσκειες που θα δημιουργούσαν ανταγωνιστικό πνεύμα και καχυποψία εντός και εκτός του Οργανισμού που με κάθε τρόπο προσπαθεί να διατηρήσει φιλικό κλίμα καλής γειτονίας και συνεργασίας για την ευημερία και την ανάπτυξη και κυρίως την ειρήνη στην περιοχή εν μέσω τόσων προκλήσεων. Γι αυτό και η επιτυχία του Οργανισμού ως τώρα στηρίζεται ακριβώς επειδή είναι προσηλωμένος στο πνεύμα της Σαγκάης μη επιτρέποντας να θίγονται ζητήματα αμιγώς διμερούς ενδιαφέροντος επειδή τότε θα άνοιγε το κουτί της Πανδώρας. Επομένως, συχνά ο εμφανιζόμενος ως δισταγμός να πάρει σαφή θέση ο Οργανισμός σε συγκεκριμένες προκλήσεις ή διενέξεις προς το παρόν τουλάχιστον τον έχει προστατεύσει από το να εκτεθεί και να πάρει θέσεις που θα τον έφερναν σε ευθεία αντιπαράθεση με δυσαρεστημένα μέλη του Οργανισμού. Γι αυτό και ο Οργανισμός με τη μορφή και το πλαίσιο αρχών που έχει θέσει προς το παρόν τουλάχιστον δεν θα μπορούσε να εξελιχθεί σε αμυντικό Οργανισμό επειδή θα διαλυόταν εις τα εξ ων συνετέθη!

Στο πλαίσιο αυτό ο Οργανισμός διαφυλάσσεται με κάθε τρόπο, ώστε να παραμένει «φίλος με όλους, που θέλουν όλοι να καθίσουν μαζί του» και αναλόγως τις προκλήσεις αναλαμβάνει δράση ο κατάλληλος μηχανισμός βασισμένος στο «πνεύμα της Σαγκάης». Αντιστοίχως, για παράδειγμα οι BRICS έχουν αναλάβει και προωθούν τον οικονομικό στόχο  πχ της αποδολαριοποίησης με τις δράσεις για τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών στα εθνικά τους νομίσματα και όχι σε δολάρια, όπως είθισται ως τώρα, αλλά και την εξέλιξη για την προώθηση μιας νέας πολυπολικής τάξης πραγμάτων και εκτείνεται η δράση της σε όλες τις ηπείρους αποκτώντας διεθνή ακτίνα δράσης, αν όχι σύντομα παγκόσμια.

Επιπλέον, η διεύρυνση από τη Heartland στη Rimland φτάνει στη Μέση Ανατολή με τη συμμετοχή των Αραβικών χωρών του Κόλπου αφού προηγήθηκε η ιστορική αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ της σουνιτικής Σαουδικής Αραβίας με το σιιτικό Ιράν με κινεζική μεσολάβηση, προφανώς ξεκίνησε διερευνητικά σε διμερές επίπεδο και συνεχίστηκε σε πολυμερές όπου ακολούθησε και τη συμμετοχή των αραβικών χωρών τόσο στον Οργανισμό αρχικά με την ιδιότητα του «Εταίρου Διαλόγου» όσο και στη συνέχεια στους BRICS ως μόνιμα μέλη από τον Ιανουάριο του 2024!

Συνεπώς, πρόκειται για ένα ευρύτατο ευέλικτο πλέγμα δαιδαλωδών διασυνδέσεων ανα τον κόσμο που εκτείνεται παράλληλα με τον Νέο Δρόμο του Μεταξιού και το ευρύτερο γεωπολιτικό γίγνεσθαι. Σύμφωνα με τον Βλαντιμίρ Νόραβ υπό την ιδιότητα τότε του γγ του Οργανισμού πρόκειται για «συμβίωση (ακριβώς αυτή τη λέξη χρησιμοποίησε» symbiosis of people, cultures, traditions, custom and mindsets) λαών, πολιτισμών, παραδόσεων, εθίμων, κανόνων αλλά και νοοτροπιών» και σχεδόν 200 εθνικότητες διάσπαρτες στον ευρασιατικό χώρο, που συγκροτούν μία «συσπονδία» («Κοινός δεσμός: συνέχει διακριτά υποκείμενα σε μία συλλογική ενότητα σκοπών») που θα χαρακτήριζε ο καθηγητής κ. Δημήτρης Χρυσοχόου ή αλλιώς μία «συμφωνία Κυρίων», που κάθονται οικειοθελώς στο ίδιο τραπέζι όσο εκτιμούν ότι αυτό το τραπέζι εξυπηρετεί τους υψηλής στρατηγικής εθνικούς και γεωπολιτικούς στόχους μέσω της ήπιας ισχύς και δεν τους δεσμεύει να ασκούν ανεξάρτητη πολιτική συμμετέχοντας και σε Οργανισμούς της Δύσης. Νιώθουν ισότιμοι και ανεξάρτητοι και κυρίως περήφανοι για την καταγωγή και την πολιτισμική τους συμβολή στην ιστορία. Τους συμφέρει να είναι εντός αντί απέναντι. Με άλλα λόγια θα λέγαμε ότι είναι μία «καλή πρακτική» συνειδητής επιλογής για έμφαση στη διπλωματία που η συλλογική Δύση θα έπρεπε να αξιοποιήσει προσεγγίζοντας με πνεύμα συνεργασίας και σεβασμού, ώστε να αποφευχθεί η δυσοίωνη πρόβλεψη Χάντιγκτον και αντί για τη σύγκρουση να έχουμε τη σύγκλιση των πολιτισμών, χωρίς αποκλεισμούς που ιστορικά πληρώθηκαν πολύ ακριβά. «.Ενεκα του συμφέροντος», που θα έλεγε ο Αριστοτέλης!

Σε σχέση με τον ελλαδικό χώρο

Παρόλα αυτά, ο ευρασιατικός ανταγωνισμός για τους νέους δρόμους που βιάζονται όλοι να δημιουργήσουν προς όφελός τους επηρεάζει και τον ελλαδικό χώρο με τη γεωστρατηγική του θέση. Χαρακτηριστικό είναι το πρόσφατο πρωτοσέλιδο των ΝΕΩΝ όπου αναφέρεται ένας άλλος αγωγός ινδικών συμφερόντων σε αντιδιαστολή με τον κινεζικής πρωτοβουλίας One Belt One Road όπου η COSCO στον Πειραιά έχει χαρακτηριστεί το «κεφάλι του δράκου» του OBOR και σημαντικότατη πύλη εισόδου για τα κινεζικά προϊόντα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ινδικά σχέδια για να ηγηθεί στον παγκόσμιο νότο όπως αποτυπώνονται στην κινεζική ιστοσελίδα “Global Times.com”

Ενδεικτικό είναι το πρόσφατο πρωτοσέλιδο των ΝΕΩΝ στις 21.3.2024

Βιογραφικό Σημείωμα συγγραφέα

Ερευνήτρια Ευρασιατικών Σπουδών με έμφαση στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης. Απόφοιτος του ΠΜΣ στις Ευρωπαϊκές και Διεθνείς Σπουδές του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 2023 ανέλαβε τον συντονισμό εκπόνησης ερευνητικής εργασίας στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης με θέμα: «Quo Vadis Eurasia? : Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης», στο Ινστιτούτο Διεθνών και Οικονομικών Σπουδών (ΙΔΟΣ). Πρόσφατες αναρτήσεις στα «Τετράδια Διεθνούς Δικαίου και Διεθνούς Πολιτικής»: «Η «προφητεία Χάντιγκτον» και το ευρασιατικό στρατήγημα υψηλής στρατηγικής στο «πνεύμα της Σαγκάης», τεύχος 6^ο-7^ο 2023, σελ.245-262 και «Επιστρέφει το «πνεύμα του λευκού τίγρη» με οδηγό το «πνεύμα της Σανγκάης»(;), τεύχος 4^ο, Απρίλιος 2022, σελ.29-45. Αλλά και την ανάρτηση του άρθρου «Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης: Από το «πνεύμα της Σαγκάης» στο πνεύμα του «λευκού τίγρη»(;). Οκτώβριος 2017 στην ηλεκτρονική ιστοσελίδα του ΙΔΟΣ. Άριστη γνώση της αγγλικής (ECPE -Certificate of Proficiency του Πανεπιστημίου του  Michigan) και καλή γνώση της ρωσικής γλώσσας.