Τι γνωρίζει ο Σι που δεν γνωρίζει ο Τραμπ

Ήταν ταυτόχρονα οδυνηρό και ταπεινωτικό, γράφει ο Φουκουγιάμα, να παρακολουθεί κανείς την κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης της πρόσφατης επίσκεψης του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, διότι κατέδειξε με άφθονα παραδείγματα την παρακμή των Ηνωμένων Πολιτειών ως μεγάλης δύναμης σε σχέση με την Κίνα. Πριν από τη σύνοδο, οι προσδοκίες ήταν πολύ χαμηλές: ο Τραμπ βρισκόταν σε αδύναμη θέση, αντιμέτωπος με πληθωρισμό και πτώση της δημοτικότητάς του, ενώ ζητούσε κινεζική βοήθεια για να απεγκλωβιστεί από την παγίδα του Ιράν που ο ίδιος δημιούργησε. Ο Σι, αντίθετα, είχε αναγκάσει τον Τραμπ να υποχωρήσει στον εμπορικό πόλεμο την προηγούμενη χρονιά, με την Κίνα να παρουσιάζει ισχυρή εξαγωγική ανάπτυξη απέναντι στη χλιαρή αντίδραση της Ουάσιγκτον.

Και έτσι ακριβώς συνέβη. Ο Τραμπ επέστρεψε στην Ουάσιγκτον έχοντας ελάχιστα να επιδείξει από την επίσκεψή του: μόνο δύο συμφωνίες για άνοιγμα κινεζικών αγορών σε αμερικανικά προϊόντα και καμία πολιτική βοήθεια στη Μέση Ανατολή. Η Κίνα συμφώνησε να αγοράσει 200 αεροσκάφη Boeing (λιγότερα από όσα αναμένονταν), αλλά έχει αποτύχει και στο παρελθόν να υλοποιήσει παρόμοιες ανακοινώσεις. Ο Λευκός Οίκος ισχυρίστηκε επίσης ότι η Κίνα συμφώνησε να αγοράσει αγροτικά προϊόντα αξίας 17 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά το Πεκίνο δεν το έχει επιβεβαιώσει. Αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ να δηλώσει ότι "συνήφθησαν εξαιρετικές εμπορικές συμφωνίες” και ότι η συνάντηση ήταν "μεγάλη επιτυχία”.

Ήταν όμως κυρίως η εικόνα της συνάντησης που έδειξε πόσο έχει υποβαθμιστεί ο Τραμπ στα μάτια των Κινέζων. Ο Τραμπ δεν έγινε δεκτός στο αεροδρόμιο από τον Σι. Στο βάθρο κάθισε σε καρέκλα που τον έκανε να φαίνεται μικρότερος από τον Σι (προσβολή που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν είχε παραμερίσει τους αξιωματούχους πρωτοκόλλου, των οποίων η δουλειά είναι ακριβώς να φροντίζουν τέτοιες λεπτομέρειες). Το χειρότερο μέρος της επίσκεψης ήταν η συνεχής δουλοπρέπεια του Τραμπ, ο οποίος αναφωνούσε ότι ο Σι είναι "σπουδαίος ηγέτης”, "πραγματικός φίλος”, κάποιος "σαν να βγήκε από κεντρικό casting”. Επαναλάμβανε ξανά και ξανά πόσο όμορφη και εντυπωσιακή είναι η Κίνα. Όπως και σε προηγούμενες επαφές του με διάφορους δικτάτορες, ο Τραμπ φαίνεται να πίστευε ότι θα εντυπωσιάζονταν από το είδος των επαίνων και της κολακείας που ο ίδιος απολαμβάνει. Ο Σι, από την πλευρά του, απέφυγε να ανταποδώσει αυτούς τους χαρακτηρισμούς φιλίας, λέγοντας απλώς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα "πρέπει να είναι εταίροι και όχι αντίπαλοι”.

Το σημαντικότερο ζήτημα που προέκυψε από τη σύνοδο ήταν η Ταϊβάν. Ο Τραμπ πάγωσε πακέτο εξοπλισμών 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων που είχε εγκρίνει το Κογκρέσο πριν από τη σύνοδο, και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι παραδόσεις θα επαναληφθούν σύντομα. Ο Σι είπε στον Τραμπ ότι οι μελλοντικές σχέσεις με την Ουάσιγκτον θα εξαρτώνται από το επίπεδο αμερικανικής υποστήριξης προς το νησί. Τότε άναψε ένα "λαμπάκι” στο μυαλό του Τραμπ: ότι η Ταϊβάν θα μπορούσε να αποτελέσει "πολύ καλό διαπραγματευτικό χαρτί” στις εμπορικές διαπραγματεύσεις με το Πεκίνο. Ο Τραμπ έκανε και άλλες απαξιωτικές δηλώσεις για το νησί, λέγοντας ότι "υποτίθεται πως πρέπει να ταξιδεύουμε 9.500 μίλια για να πολεμήσουμε σε έναν πόλεμο”, ενώ επανέλαβε τον ισχυρισμό του ότι η Ταϊβάν "έκλεψε” την τεχνολογία ημιαγωγών από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η αποτυχία του να πει οτιδήποτε για την ασφάλεια της Ταϊβάν βρισκόταν σε απόλυτη αντίθεση με τη σαφή δήλωση του Τζο Μπάιντεν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα την υπερασπίζονταν.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ένας πολιτικός που αδυνατεί να δει τον κόσμο με οποιονδήποτε άλλο τρόπο πέρα από το προσωπικό του συμφέρον. Εξοργίστηκε μετά την επιστροφή του από τις αναφορές ότι ο Ομπάμα αντιμετωπίστηκε με περισσότερο σεβασμό απ’ ό,τι ο ίδιος, χρησιμοποιώντας την ευκαιρία για να δηλώσει ότι "κανείς δεν σέβεται τον Ομπάμα”, ο οποίος ήταν έτσι κι αλλιώς "διχαστικός”.

Τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης μιλούν εδώ και καιρό για τις Ηνωμένες Πολιτείες ως "παρακμάζουσα δύναμη”. Ο Σι το υπενθύμισε στον Τραμπ εκφράζοντας την ελπίδα ότι οι δύο χώρες θα αποφύγουν την "παγίδα του Θουκυδίδη”, αν μια παρακμάζουσα Αμερική παραχωρήσει ομαλά την εξουσία σε μια ανερχόμενη Κίνα. Ο Τραμπ ερμήνευσε αμέσως αυτό το σχόλιο ως επιβεβαίωση ότι ο Σι συμφωνεί μαζί του πως η Αμερική βρισκόταν σε παρακμή επί Μπάιντεν, αλλά ότι έγινε ξανά μεγάλη τώρα που ο ίδιος είναι πρόεδρος. Όπως συνήθως, επιφυλάσσει τη μεγαλύτερη οργή και εχθρότητα για τους εσωτερικούς πολιτικούς του αντιπάλους και όχι για τους ηγέτες των μεγάλων δικτατοριών του κόσμου.

Η αλήθεια όμως (την οποία οι Κινέζοι κατανοούν πολύ καλά) είναι ακριβώς η αντίθετη: η αμερικανική παρακμή είναι άμεσο προϊόν της έλευσης του Τραμπ στα πράγματα από το 2016 και μετά. Είναι σαν ο Τραμπ να έχει αποφασίσει να κάνει ό,τι περνά από το χέρι του για να αποδυναμώσει τις Ηνωμένες Πολιτείες απέναντι στην Κίνα. Έχει πολώσει μια ήδη πολωμένη χώρα όσο κανένας προηγούμενος πρόεδρος, έχει περικόψει τη χρηματοδότηση της βασικής επιστημονικής έρευνας και έχει επιτεθεί στα αμερικανικά πανεπιστήμια που ήταν τα καλύτερα στον κόσμο, έχει εμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν περιττό πόλεμο στη Μέση Ανατολή που εξάντλησε τα αποθέματα προηγμένων αμερικανικών όπλων, ενώ ο ίδιος και οι συνεργάτες του έχουν δηλώσει ανοιχτά ότι οι εσωτερικοί πολιτικοί αντίπαλοι (οι Δημοκρατικοί) αποτελούν πολύ μεγαλύτερη απειλή για το μέλλον των Ηνωμένων Πολιτειών απ’ ό,τι η Κίνα ή η Ρωσία.

Ο Τραμπ έχει επίσης επιδιώξει συστηματικά να υπονομεύσει το αμερικανικό σύστημα συμμαχιών, απαξιώνοντας συμμάχους, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλει δασμούς ακόμη και στους στενότερους παραδοσιακούς φίλους των Ηνωμένων Πολιτειών και απειλώντας να αρπάξει εδάφη από τη Δανία, πιστό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Ισχυρίζεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες υπό την ηγεσία του χαίρουν σεβασμού όσο ποτέ άλλοτε, ενώ συμβαίνει σχεδόν το αντίθετο: φίλοι και αντίπαλοι συμφωνούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μετατραπεί σε κάτι σαν "κράτος ταραξίας”, που συμβάλλει στην παγκόσμια αστάθεια και αταξία, αλλά και σε διεθνές αντικείμενο χλευασμού.

Ο Τραμπ έχει κάνει τη ζωή του Σι Τζινπίνγκ εξαιρετικά εύκολη – κάτι που αποτυπώθηκε καθαρά στη συμπεριφορά του Κινέζου ηγέτη κατά τη διάρκεια της συνόδου. Η Αμερική υπό τον Τραμπ βρίσκεται σε μια τόσο αποφασιστική διαδικασία αυτοϋπονόμευσης, ώστε η Κίνα δεν χρειάζεται να κάνει σχεδόν τίποτε άλλο παρά να κάθεται και να παρακολουθεί την εξέλιξη. Ο Τραμπ προέβλεψε ότι η Κίνα δεν θα επιτεθεί στην Ταϊβάν όσο ο ίδιος είναι πρόεδρος. Μπορεί να έχει δίκιο: ο Σι δεν θέλει να εμποδίσει μια παρακμάζουσα Αμερική. Αλλά ίσως αναγκαστεί να κινηθεί γρήγορα αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτήσουν τελικά έναν πρόεδρο που θα θελήσει να αντιστρέψει αυτή την πορεία, καταλήγει ο Φουκουγιάμα.

Κ.Ρ.