Capital, Δευτέρα, 12-Οκτ-2026, Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου
Στην σκληρή πολιορκία της Μαριούπολης από τη Ρωσία, ο Βλαντισλάβ Γκολοβίν, ένας νεαρός πεζοναύτης, έχασε το ένα του πόδι. Μόλις λίγα χρόνια αργότερα, βρίσκεται πλέον στη Δούμα, το ρωσικό κοινοβούλιο,
και προεδρεύει της επιτροπής του για την πολιτική νεολαίας, χάρη στο πρόγραμμα "Ώρα των Ηρώων" του Βλαντίμιρ Πούτιν, το οποίο αποσκοπεί στην ένταξη βετεράνων στην κυβέρνηση.
Όταν η νέα Δούμα, με τις 450 έδρες, συνεδρίασε στις 30 Σεπτεμβρίου, ο Γκολοβίν ήταν ένας από τους 60 νέους βουλευτές που είχαν πολεμήσει στην Ουκρανία. Οι αριθμοί αυτοί αντανακλούσαν εν μέρει τα κέρδη της Ενωμένης Ρωσίας, του κυβερνώντος κόμματος, το οποίο αύξησε τις έδρες του από 324 το 2021 σε 349. Ωστόσο, η εκλογική επιτυχία των βετεράνων οφειλόταν περισσότερο σε κάτι άλλο: η ανάλυσή μας δείχνει ότι η εκλογική νοθεία αυξήθηκε πιο απότομα στις εκλογικές περιφέρειες όπου ήταν υποψήφιοι.
Αν εξετάσει κανείς πέρα από τα επίσημα αποτελέσματα, φαίνεται ότι οι Ρώσοι ψηφοφόροι δεν είναι τόσο πρόθυμοι να έχουν πρώην στρατιωτικούς στο κοινοβούλιο. Αυτό αμφισβητεί την εντύπωση που το Κρεμλίνο επιδίωξε με τόσο ζήλο να δημιουργήσει μέσω αυτών των βουλευτικών εκλογών: ότι οι επίσημες εκλογικές πλειοψηφίες στη Ρωσία μεταφράζονται σε ευρεία προθυμία των πολιτών να επωμιστούν περαιτέρω κόστος λόγω του πολέμου.
Μια δύσκολη άνοδος
Η αυξημένη παρουσία βετεράνων στη Δούμα αποτελεί δοκιμασία για την υπόσχεση του Πούτιν να οικοδομήσει μια "νέα ελίτ" από τους βετεράνους που επιστρέφουν, την οποία εξέτασε το ECFR σε πρόσφατη ανάλυσή του. Το 2024, ο πρόεδρος είχε δεσμευτεί να τους εντάξει στην κυβέρνηση και στις επιχειρήσεις, προετοιμάζοντας μια νέα γενιά στην οποία θα μπορούσε τελικά να "εμπιστευτεί" τη Ρωσία. Με αυτόν τον τρόπο, το Κρεμλίνο πιθανότατα αντιμετωπίζει τη στρατιωτική υπηρεσία ως απόδειξη αφοσίωσης στο πολεμικό του εγχείρημα και, επομένως, ως κατάλληλη βάση για τη σταδιακή δημιουργία μιας δεξαμενής στελεχών για μελλοντικούς διορισμούς.
Για τον Πούτιν, η αξία αυτής της δεξαμενής έγκειται στη διαθεσιμότητα βετεράνων με κάποια διοικητική εμπειρία, όταν προκύπτει μια κενή θέση υψηλότερης βαθμίδας. Ο διορισμός του Αλεξάντρ Σουβάεφ ως κυβερνήτη της περιφέρειας του Μπέλγκοροντ τον Μάιο δείχνει πώς μπορεί να λειτουργήσει αυτό. Πριν από την προαγωγή του, ο βετεράνος είχε υπηρετήσει για σύντομο διάστημα ως αναπληρωτής κυβερνήτης της περιφέρειας του Ιρκούτσκ, αποκτώντας κάποια εμπειρία στον πολιτικό τομέα προτού αναλάβει μια περιφέρεια που συνορεύει με την Ουκρανία. Οι επιτροπές της Δούμας προσφέρουν πλέον ένα ακόμη πεδίο εκπαίδευσης: βετεράνοι συμμετέχουν σε 28 από τις 34 επιτροπές της, αλλά προεδρεύουν μόνο σε δύο.
Η πολιτική αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη σημαντική ανησυχία των Ρώσων για την επιστροφή των βετεράνων στην πολιτική ζωή. Σχεδόν το 40% αναμένει ότι η επιστροφή τους θα οδηγήσει σε περισσότερες συγκρούσεις και εγκληματικότητα, ενώ άλλοι φοβούνται μια επιστροφή στη "νομική ανομία της δεκαετίας του 1990", θυμούμενοι πώς βετεράνοι του σοβιετικού πολέμου στο Αφγανιστάν εντάχθηκαν σε εγκληματικές συμμορίες. Αυτή η ανησυχία εκδηλώνεται και στην καθημερινότητα, καθώς βετεράνοι αναφέρουν ότι απορρίπτονται επανειλημμένα σε αιτήσεις εργασίας, μόλις οι εργοδότες μάθουν ότι έχουν υπηρετήσει στον πόλεμο.
Πίσω από τα επίσημα αποτελέσματα
Παρά τις αντιλήψεις αυτές στην κοινή γνώμη, ο Πούτιν δήλωσε στη νέα Δούμα ότι οι βετεράνοι εξασφάλισαν "ευρεία υποστήριξη" από τους ψηφοφόρους και ότι θα "ενισχύσουν" το κοινοβούλιο. Ωστόσο, ακόμη και τα επίσημα αποτελέσματα προσφέρουν ελάχιστες ενδείξεις ότι οι βετεράνοι διέθεταν εκλογικό πλεονέκτημα. Από τους 56 βετεράνους της Ενωμένης Ρωσίας που εισήλθαν στη Δούμα, οι 31 κέρδισαν σε μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες, ενώ το μέσο ποσοστό ψήφων τους ήταν ίδιο ή ελαφρώς χαμηλότερο από το ποσοστό που έλαβε το κόμμα μέσω της κομματικής λίστας στην ίδια περιφέρεια. Οι βετεράνοι βρέθηκαν επίσης σε απόσταση μικρότερη της μίας ποσοστιαίας μονάδας από τα αποτελέσματα αντίστοιχων υποψηφίων της Ενωμένης Ρωσίας χωρίς στρατιωτικό παρελθόν σε άλλες περιφέρειες.
Η έλλειψη υποστήριξης προς τους βετεράνους γίνεται σαφέστερη όταν εξετάζεται η έκταση της χειραγώγησης της ψηφοφορίας προς όφελός τους. Οι βουλευτικές εκλογές του 2026 κατέρριψαν πολλά ρεκόρ και ήταν οι πιο νοθευμένες κοινοβουλευτικές εκλογές στη χώρα, σύμφωνα με έρευνες που βασίστηκαν σε δεδομένα και δημοσιεύθηκαν από κορυφαία ανεξάρτητα ρωσικά μέσα ενημέρωσης.
Η άμεση νοθεία, η οποία συνήθως περιλαμβάνει την παράνομη προσθήκη ψηφοδελτίων στις κάλπες ή την παραποίηση των πρακτικών καταμέτρησης των εκλογικών τμημάτων, μπορεί να αφήσει στατιστικά ίχνη στα επίσημα αποτελέσματα. Ρώσοι ερευνητές έχουν αναπτύξει και βελτιώσει μεθόδους για τον εντοπισμό τους. Η προσέγγισή τους εξετάζει τη συμμετοχή και τα ποσοστά ψήφων που συγκεντρώνουν οι υποψήφιοι ή τα κόμματα στα διάφορα εκλογικά τμήματα.
Σε περιοχές με παρόμοια χαρακτηριστικά, η συμμετοχή και τα ποσοστά ψήφων παρουσιάζουν μικρές διακυμάνσεις, με αποτέλεσμα τα εκλογικά τμήματα να σχηματίζουν συνήθως μια ομαλή κατανομή με μία κορυφή. Ωστόσο, η άμεση νοθεία αυξάνει τόσο την καταγεγραμμένη συμμετοχή όσο και το ποσοστό ψήφων του υποψηφίου που ευνοείται, επεκτείνοντας τον κύριο όγκο της κατανομής σε μια "ουρά κομήτη". Έτσι, καθίσταται δυνατός ο εντοπισμός ενός "καθαρού" πυρήνα εκλογικών τμημάτων, χωρίς τις στατιστικές ανωμαλίες που συνοδεύουν την άμεση χειραγώγηση.
Τέτοια εκλογικά τμήματα είναι εδώ και καιρό σπάνια στα λεγόμενα "εκλογικά σουλτανάτα" της Ρωσίας, δηλαδή στις 20 έως 30 περιφέρειες όπου οι τοπικές αρχές ασκούν εξαιρετικά αυστηρό έλεγχο στα αποτελέσματα. Αν το Κρεμλίνο φοβόταν την αντίσταση των ψηφοφόρων απέναντι στους υποψηφίους που ήταν βετεράνοι, αυτές οι περιοχές θα αποτελούσαν προφανή επιλογή για την υποψηφιότητά τους. Ωστόσο, ίσως λόγω της υπερβολικής αυτοπεποίθησης του Πούτιν, οι βετεράνοι δεν φαίνεται να συγκεντρώθηκαν σε μονοεδρικές περιφέρειες όπου η Ενωμένη Ρωσία είχε καλύτερες επιδόσεις στο παρελθόν ή υπήρχαν μεγαλύτερα περιθώρια νοθείας.
Η δοκιμασία της Κόμι
Μία εκλογική περιφέρεια στην Κόμι, μια δημοκρατία στο μακρινό βόρειο τμήμα της Ρωσίας, ήταν μία από αυτές τις απρόσμενες επιλογές. Ο εν ενεργεία βουλευτής Όλεγκ Μιχαΐλοφ, του Κομμουνιστικού Κόμματος, είχε νικήσει το 2021 τον φιλοκρεμλινικό προκάτοχό του με ποσοστό 32,4% έναντι 26,8%, παρά τις πιέσεις από τις περιφερειακές αρχές. Ο Μιχαΐλοφ έχει αποτελέσει μια ασυνήθιστα επικριτική φωνή, μέσα στα στενά όρια της επιτρεπόμενης διαφωνίας. Δεν ψήφισε υπέρ της προσάρτησης τεσσάρων ουκρανικών περιφερειών το 2022, πρότεινε τροποποιήσεις για τον μετριασμό της κατασταλτικής νομοθεσίας περί "ξένων πρακτόρων" και συνέχισε να απευθύνει προσεκτικές εκκλήσεις για ειρήνη ακόμη και κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2026.
Η ήττα του Μιχαΐλοφ στις φετινές εκλογές θα είχε συμβολική σημασία για το Κρεμλίνο, ιδίως αν αντικαταστάτης του ήταν ένας βετεράνος του πολέμου. Η Ενωμένη Ρωσία επέλεξε ως υποψήφιο τον Στανισλάβ Κότσεφ, αξιωματικό του στρατού που είχε τραυματιστεί σοβαρά στο μέτωπο της Ζαπορίζια. Ο Κότσεφ διεξήγαγε έντονη προεκλογική εκστρατεία, προβάλλοντας τη στρατιωτική του υπηρεσία και την υποστήριξή του στον πόλεμο.
Όπως ήταν αναμενόμενο, ο Κότσεφ συγκέντρωσε περίπου διπλάσιες ψήφους από τον Μιχαΐλοφ στην εξ αποστάσεως ηλεκτρονική ψηφοφορία. Η ανάλυσή μας δείχνει ότι στα εκλογικά τμήματα χρησιμοποιήθηκε επίσης εκτεταμένα η άμεση νοθεία: γειτονικά τμήματα κατέγραψαν αντίθετα αποτελέσματα, ανάλογα με το αν υπήρχαν ανεξάρτητοι παρατηρητές. Στον "καθαρό" πυρήνα, ο Μιχαΐλοφ προηγούνταν οριακά του Κότσεφ, με ποσοστά 32% έναντι 31%. Ωστόσο, τα επίσημα αποτελέσματα έδωσαν στον Κότσεφ σαφή νίκη επί του Μιχαΐλοφ, με 42% έναντι 24%.
Η εξασφάλιση της νίκης του Κότσεφ φαίνεται ότι απαιτούσε μεγάλη αύξηση της άμεσης νοθείας. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς μας, το ποσοστό των ψήφων στην Κόμι που καταμετρήθηκαν στον "καθαρό" πυρήνα μειώθηκε από περίπου 94% το 2021 σε μόλις 61% το 2026.
Το εκλογικό μειονέκτημα των βετεράνων
Αυτή η μεταβολή εντασσόταν σε ένα πανεθνικό μοτίβο: το 2026, μόλις περίπου 18.500 εκλογικά τμήματα, δηλαδή το 21,3%, χαρακτηρίστηκαν σχετικά καθαρά, έναντι περίπου 43.000, ή 45,2%, το 2021. Η επιδείνωση ήταν κατά μέσο όρο εντονότερη στις μονοεδρικές περιφέρειες όπου ήταν υποψήφιοι βετεράνοι. Στις 29 τέτοιες περιφέρειες που συγκρίναμε, ο "καθαρός" πυρήνας μειώθηκε από το 70% στο 32%, έναντι πτώσης από το 61% στο 29% στις υπόλοιπες 182 περιφέρειες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στην Αγία Πετρούπολη —όπου ο Βιτάλι Μιλόνοφ καυχήθηκε κατά την προεκλογική του εκστρατεία ότι "σκότωνε Ουκρανούς"— ο "καθαρός" πυρήνας συρρικνώθηκε τόσο πολύ σε σύγκριση με το 2021, ώστε η μέθοδός μας δεν μπορεί πλέον να τον εντοπίσει.
Τα αποτελέσματα για τους βετεράνους που ήταν υποψήφιοι με κόμματα διαφορετικά από την Ενωμένη Ρωσία δείχνουν ότι δεν είναι δημοφιλείς στους ψηφοφόρους: κανένας από τους 25 υποψηφίους βετεράνους που πρότειναν αυτά τα κόμματα σε μονοεδρικές περιφέρειες δεν κέρδισε έδρα. Τα ευρήματα αυτά συνάδουν με προηγούμενα δημοσιεύματα για τις περιφερειακές και δημοτικές εκλογές του 2025, όταν υποψήφιοι με στρατιωτικούς δεσμούς από αρκετά άλλα κοινοβουλευτικά κόμματα εκλέχθηκαν λιγότερο συχνά από υποψηφίους των ίδιων κομμάτων χωρίς στρατιωτικό παρελθόν.
Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι προσπάθειες του Κρεμλίνου να εξασφαλίσει έδρες για βετεράνους έχουν επιταχύνει την εξάπλωση της άμεσης εκλογικής χειραγώγησης σε περιφέρειες όπου η καταμέτρηση των ψήφων ήταν προηγουμένως σχετικά αδιάβλητη.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα για την Ευρώπη
Το Κρεμλίνο συνεχίζει να οικοδομεί μια πιστή ομάδα βετεράνων μέσα στο ρωσικό πολιτικό σύστημα. Ωστόσο, η παραπάνω ανάλυση δείχνει ότι το εγχείρημα αυτό έχει περιορισμένη εκλογική απήχηση και, ως εκ τούτου, θα επιφέρει πολιτικό κόστος στον Πούτιν. Ένα νέο κύμα επιστράτευσης ή ακόμη και μια επιθετική ενέργεια εναντίον χωρών της ΕΕ θα μπορούσε να συναντήσει την αντίσταση Ρώσων που διστάζουν να υποστηρίξουν τον πόλεμο. Επομένως, θα απαιτούσε περισσότερους πόρους και μεγαλύτερη καταστολή, ακόμη και χωρίς μαζικές διαδηλώσεις. Το κόστος αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στις εκτιμήσεις για την ικανότητα της Ρωσίας να κλιμακώσει τη σύγκρουση, αλλά οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν να βασίζονται σε αυτό για να αποτρέψουν το Κρεμλίνο από το να επιδιώξει τις φιλοδοξίες του.
Με την πάροδο του χρόνου, η προώθηση προσώπων των οποίων η σταδιοδρομία και η πολιτική νομιμοποίηση συνδέονται με τον πόλεμο θα μπορούσε να δυσκολέψει το Κρεμλίνο να αλλάξει πορεία στο μέλλον. Η ανέλιξη των βετεράνων δημιουργεί κίνητρα για την υπεράσπιση των πολιτικών που τους οδήγησαν στην εξουσία, ακόμη και όταν η προαγωγή τους έχει περιορισμένη εκλογική απήχηση. Αυτό ενδέχεται να περιορίσει σταδιακά τα περιθώρια μετριοπάθειας στο ρωσικό πολιτικό σύστημα.
Μεσοπρόθεσμα, αυτή η τάση θα μπορούσε να διευρύνει το χάσμα ανάμεσα στην πολιτική του Κρεμλίνου και σε τμήματα της ρωσικής κοινωνίας, με τη συμπεριφορά των ψηφοφόρων να προσφέρει μόνο μια μικρή εικόνα της δημόσιας δυσαρέσκειας. Η εκτεταμένη εκλογική νοθεία συνέβαλε στην πυροδότηση μαζικών διαδηλώσεων το 2011. Η καταστολή εν καιρώ πολέμου έχει αποτρέψει μια αντίστοιχη αντίδραση σήμερα, αλλά δεν έχει επιλύσει την υποβόσκουσα δυσαρέσκεια. Αυτό αφήνει το καθεστώς ευάλωτο σε ξαφνικές αναταραχές. Όπως και στο Ιράν, οι οικονομικές δυσαρέσκειες θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν ευρύτερες πολιτικές διαμαρτυρίες, οι οποίες θα αντιμετωπίζονταν με βίαιη καταστολή. Επομένως, πέρα από την προετοιμασία για απρόβλεπτες ενέργειες του Κρεμλίνου στο εξωτερικό, οι Ευρωπαίοι ενδέχεται να χρειαστεί να προετοιμαστούν και για ξαφνική αστάθεια στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.
Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου
